سندرم ترانسفوزیون بین دوقلوها یک عارضه جدی بارداری است که در دوقلوهای همسان رخ میدهد، هنگامی که آن ها یک جفت مشترک دارند. در این شرایط، جریان خون به طور نامتعادل بین دو جنین تقسیم میشود؛ یکی از جنین ها (گیرنده) خون بیشتری دریافت میکند، در حالی که جنین دیگر (دهنده) خون کمتری دریافت میکند. این عدم تعادل باعث مشکلات جدی برای هر دو جنین شود؛ جنین گیرنده دچار پرحجمی خون و مشکلات قلبی میشود و جنین دهنده دچار کم خونی و کاهش رشد میگردد. این سندرم معمولاً نیاز به درمان فوری دارد.
دلایل سندروم انتقال خون بین دوقلو ها
سندرم انتقال خون بین دوقلوها به دلیل اشتراک یک جفت بین دوقلوهای همسان ایجاد میشود. دلیل اصلی این مشکل، تشکیل نامناسب جفت در دوران اولیه بارداری است. این رگ های ارتباطی غیرطبیعی باعث میشوند که یکی از جنینها گیرنده خون بیشتری دریافت کند و دیگری دهنده خون کمتری دریافت نماید. عوامل دقیق ایجاد این ارتباط غیرعادی هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما وجود این رگ های مشترک بین دو جنین عامل اصلی بروز TTTS است.
نقش جفت در ایجاد TTTS
جفت در بارداری دوقلوهای همسان نقش حیاتی در تغذیه و تبادل اکسیژن دارد. در حالت طبیعی، هر دو جنین باید به صورت متعادل از جفت تغذیه کنند. اما در TTTS، وجود اتصالات غیرطبیعی عروقی مانند آناستوموزهای شریانی وریدی باعث ایجاد جریان یک طرفه خون میشود. این وضعیت باعث میشود یکی از جنینها نقش اهداکننده و دیگری نقش دریافتکننده پیدا کند. شدت بیماری به تعداد و نوع این ارتباطات عروقی بستگی دارد و میتواند از خفیف تا بسیار شدید متغیر باشد.
نشانه های سندروم در قل اهدا کننده
نشانههای سندرم ترانسفوزیون بین دوقلوها در قل اهدا کننده معمولاً ناشی از کمبود خون و مواد مغذی هستند. این نشانه ها شامل موارد زیر میباشند:
- کمخونی: قل اهداکننده به دلیل کاهش دریافت خون دچار کم خونی میشود.
- کمبود مایع آمنیوتیک: حجم مایع آمنیوتیک در اطراف قل اهداکننده به شدت کاهش مییابد
- رشد ناکافی: قل اهداکننده معمولاً کوچک تر از قل گیرنده است و رشد آن محدود میشود.
- کاهش حرکت: به دلیل کاهش مایع آمنیوتیک، قل اهداکننده فضای کافی برای حرکت نداشته باشد و فعالیت جنین کاهش مییابد.
- مشکلات کلیوی: کاهش جریان خون باعث اختلال در عملکرد کلیه های قل اهداکننده میشود و تولید ادرار کاهش مییابد.
نشانه های های سندروم در قل انتقال گیرنده
نشانه های سندرم ترانسفوزیون بین دوقلوها در قل انتقال گیرنده معمولاً ناشی از دریافت بیش از حد خون و مواد مغذی هستند و باید توسط بهترین پریناتولوژ بررسی شوند. این نشانه ها شامل موارد زیر میباشند:
- غلظت خون: قل گیرنده به دلیل دریافت بیش از حد خون دچار افزایش حجم خون میشود که غلظت خون را افزایش میدهد.
- افزایش مایع آمنیوتیک: حجم مایع آمنیوتیک در اطراف قل گیرنده به شدت افزایش مییابد که باعث فشار اضافی روی رحم مادر میشود.
- بزرگ شدن قلب: به دلیل حجم زیاد خون، قلب قل گیرنده بزرگ تر میشود و این امر منجر به نارسایی قلبی میشود.
- ادرار زیاد: افزایش حجم خون باعث افزایش تولید ادرار توسط کلیه های قل گیرنده میشود.
- ورم و احتباس مایعات: در برخی موارد، قل گیرنده دچار ورم (ادم) و احتباس مایعات شود که نشانه ای از مشکلات قلبی و گردش خون میباشد.
حتمال بروز TTTS چقدر است؟
سندرم انتقال خون بین دوقلوها (TTTS) تقریبا فقط در بارداریهای دوقلویی رخ میدهد که دو جنین یک جفت مشترک دارند (دوقلوهای مونوکوریونیک).
- حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از بارداریهای دوقلوی مونوکوریونیک به TTTS مبتلا میشوند.
- اگر همه بارداریها را در نظر بگیریم، TTTS یک عارضه نسبتاً نادر است، چون بیشتر دوقلوها اصلاً مونوکوریونیک نیستند.
- خطر بروز TTTS به وجود ارتباطات عروقی غیرطبیعی در جفت مشترک مربوط است و معمولاً به سن مادر، رژیم غذایی یا فعالیتهای روزمره ارتباط مستقیمی ندارد.
نکته مهم این است که در بارداری مونوکوریونیک، حتی اگر در سونوگرافیهای اولیه مشکلی دیده نشود، از حدود هفته ۱۶ تا ۲۶ بارداری پایش منظم با سونوگرافی انجام میشود، زیرا TTTS ممکن است در این بازه زمانی ایجاد شود.
احتمال زنده ماندن دوقلوها در سندروم انتقال خون
بدون درمان، موارد شدید TTTS میتوانند با نرخ مرگومیر بسیار بالا همراه باشند و خطر از دست رفتن یک یا هر دو جنین قابل توجه است. با جراحی لیزری فتوکوآگولاسیون عروق جفت (درمان استاندارد برای بسیاری از موارد متوسط تا شدید):
- احتمال زنده ماندن هر دو جنین اغلب حدود 60 تا 70٪ گزارش میشود، اگرچه این ارقام بین مراکز درمانی و شرایط بیماران متفاوت است.
- احتمال زنده ماندن حداقل یک جنین معمولا بیش از 80٪ است.
سندروم ترانسفوزیون قل به قل چگونه تشخیص داده میشود؟
سندرم ترانسفوزیون قل به قل معمولاً از طریق سونوگرافی دوران بارداری تشخیص داده میشود. پزشکان با استفاده از سونوگرافی حجم مایع آمنیوتیک هر قل، رشد جنین ها، جریان خون در بند ناف و عملکرد قلبی هر قل را بررسی کنند. کاهش شدید مایع آمنیوتیک در اطراف قل اهداکننده و افزایش بیش از حد آن در اطراف قل گیرنده، از نشانههای کلیدی TTTS هستند. همچنین، اختلاف اندازه بین جنین ها و ناهنجاری های قلبی یا کلیوی به تشخیص کمک میکند. این روش های تصویربرداری به شناسایی زودهنگام سندرم و برنامه ریزی برای درمان مناسب کمک میکنند.
عوارض سندروم ترانسفوزیون دوقلو ها در بارداری
سندرم ترانسفوزیون دوقلوها عوارض جدی برای هر دو جنین و مادر در دوران بارداری ایجاد میکند. برای جنین ها، عوارض شامل نارسایی قلبی به دلیل حجم غیرطبیعی خون در قل گیرنده، کم خونی شدید و رشد ناکافی در قل اهداکننده، و خطر زایمان زودرس است. همچنین، در صورت عدم درمان، خطر مرگ یکی یا هر دو جنین وجود دارد. برای مادر، افزایش بیش از حد مایع آمنیوتیک (پلیهیدرامنیوس) باعث کشیدگی رحم، زایمان زودرس و در موارد شدید، مشکلات تنفسی میشود. این سندرم نیاز به مداخله پزشکی سریع دارد تا عوارض آن کاهش یابد.
درمان سندروم ترانسفوزیون بین دوقلو ها
درمان سندروم ترانسفوزیون بین دوقلوها به شدت و مرحله سندرم بستگی دارد. یکی از رایج ترین و مؤثرترین روش های درمانی، جراحی لیزر است که طی آن پزشکان با استفاده از لیزر، رگ های خونی غیرطبیعی جفت را که باعث تبادل نابرابر خون بین دو جنین میشوند، میبندند. این روش تعادل جریان خون بین دو قل را بهبود میبخشد. در موارد خفیف تر، آمنیوسنتز کاهشی برای تخلیه مایع اضافی آمنیوتیک از اطراف قل گیرنده استفاده میشود تا فشار بر رحم مادر کاهش یابد. در برخی موارد نادر، زایمان زودرس برای نجات جنین ها ضروری است. تصمیم گیری درباره نوع درمان بستگی به مرحله سندرم، وضعیت جنینها و سلامت مادر دارد.
توجه داشته باشید که خطر این سندروم در دوقلوهایی که جفت مشترک دارند وجود دارد و در حد ۲۰ تا ۳۰ درصد موارد است و باید همه دوقلوهای با جفت مشترک از۱۶ هفتگی بارداری هر دوهفته یکبار توسط پره ناتولوژیست سونوگرافی کالر داپلر شوند تا در صورت ایجاد این سندروم بموقع تشخیص و درمان انجام شود.
اهمیت مراقبتهای دوران بارداری در TTTS
مراقبت های منظم دوران بارداری نقش بسیار مهمی در پیشگیری از عوارض شدید TTTS دارد. انجام سونوگرافیهای دورهای، بررسی رشد جنین ها و ارزیابی وضعیت جفت از اقدامات ضروری در بارداری های دوقلویی است. آگاهی پزشک و مادر از علائم و خطرات این سندرم در تشخیص سریع و انتخاب بهترین روش درمانی نقش تعیین کنندهای خواهد داشت. TTTS یک وضعیت پیچیده اما قابل مدیریت در صورت تشخیص به موقع است و پیشرفت های پزشکی در سال های اخیر توانستهاند شانس بقا و سلامت نوزادان را به میزان قابل توجهی افزایش دهند.
