آمنیوسنتز در بارداری به عنوان یک اقدام تخصصی در مراقبتهای پیش از تولد شناخته میشود که نقش قابل توجهی در تصمیم گیریهای پزشکی ایفا میکند. انجام این بررسی میتواند به تشخیص زودهنگام برخی شرایط و برنامه ریزی مناسب برای ادامه بارداری کمک کند. همچنین نتایج حاصل از آن در کنار سایر ارزیابیهای دوران بارداری، به پزشک در انتخاب رویکرد مناسب مراقبتی یاری میرساند. در ادامه به بررسی این موضوع به کمک دکتر سعیده شاه علی خواهیم پرداخت.
نحوه انجام آزمایش امنیوسنتز
آمنیوسنتز یک آزمایش سرپایی میباشد و احتیاجی به بستری شدن در بیمارستان ندارد (با توجه به شرایط بیمار ممکن است در برخی موارد پزشک توصیه نماید پس از انجام آزمایش در بیمارستان بستری شوید)
به طور کلی مراحل انجام آزمایش آمنیوسنتز بدین صورت میباشد. توجه داشته باشید که پس از انجام این نوع آزمایش، باید مراقبت های بعد از آمنیوسنتز را که بهترین متخصص پریناتولوژی در تهران به شما در جلسه مشاوره گوشزد میکند، مهم تلقی کنید و حتما رعایت نمایید.
- ابتدا باید تمام لباسهای خود را از کمر به پایین خارج نمائید و روپوش مخصوص را بپوشید.
- سپس باید روی تخت دراز بکشید، در تمام مراحل آزمایش ضربان قلب و تعداد تنفس مادر مانیتور خواهد شد. جهت بررسی ضربان قلب جنین نیز از سونوگرافی استفاده میشود.
- موقعیت جنین، جفت و بند ناف با استفاده از دستگاه سونوگرافی مشخص میشود و پزشک نقطهی مناسب جهت وارد کردن سوزن را پیدا مینماید و این قسمت ضدعفونی خواهد شد.
- در برخی موارد پیش از نمونه برداری سطح روی شکم با بیحسی موضعی، بیحس خواهد شد. در هنگام تزریق بیحسی ممکن است احساس سوزش اندکی داشته باشید.
- پس از بیحسی با هدایت دستگاه سونوگرافی یک سوزن بلند، نازک و تو خالی از طریق پوست از رحم عبور مینماید تا به کیسه آمنیوتیک برسد. در این مرحله ممکن است کمی احساس درد داشته باشید. سپس مقدار کمی از مایع آمنیوتیک با استفاده از سرنگ خارج خواهد شد. مقدار نمونهای که خارج میشود با توجه به هدف آزمایش ممکن است تغییر نماید اما میزان برداشت مایع آمنیوتیک در حدی نیست که به جنین صدمهای وارد شود، بدن در طرف چند روز آینده میزان مایع برداشته شده را جبران خواهد کرد. در هنگام برداشتن مایع ممکن است کمی احساس کشش و انقباض در عضلات شکم خود احساس نمائید.
- سپس محل ورود سوزن بانداژ خواهد شد.
- در نهایت ضربان قلب جنین و علائم حیاتی مادر بررسی خواهد شد و در صورتی که مشکل خاصی نباشد میتوانید به منزل بازگردید.
مایع آمنیوتیک در بسته بندی مخصوص به آزمایشگاه حمل خواهد شد و نتایج ازمایش پس از آماده شدن برای پزشک شما ارسال خواهد شد.
عملکردهای مایع آمنیوتیک
مایع آمنیوتیک حاوی آنزیمها، پروتئینها، هورمونها و سایر مواد سلولی است که از بدن جنین خارج میشود. سلولهایی که در مایع آمنیوتیک وجود دارند حاوی اطلاعات ژنتیکی هستند که در تشخیص انواع ناهنجاریهای ژنتیکی، اختلالات متابولیک ارثی و یا اختلالات لوله عصبی مانند اسپینا بیفیدا میتواند مورد استفاده قرار بگیرد.
- حفاظت از جنین در برابر آسیبهای فیزیکی که به شکم وارد میشود.
- حفاظت از جنین در برابر انواع عفونتها
- سهولت حرکت و رشد جنین در شکم مادر
- کنترل دمای بدن جنین
مایع آمنیوتیک همچنین میتواند اطلاعاتی در مورد سلامت جنین و یا تشخیص مشکلات او استفاده شود. مشکلاتی مانند عفونت و یا بررسی رشد ریهها در مواردی که نوزاد باید زودتر از موعد به دنیا بیاید.
نمونهای که در طی آزمایش آمنیوسنتز تهیه میشود به آزمایشگاه فرستاده میشود تا پس از کشت سلولی تجزیه و تحلیلهای لازم روی آنها انجام شود. نتایج آزمایشهای ژنتیکی بر روی مایع آمنیوتیک به حد.ود 10 تا 14 روز زمان نیاز دارد اما نتایج آزمایشی که جهت بررسی بلوغ ریه انجام میشود چند ساعت پس از نمونه برداری آماده میشود.
دلیل انجام آزمایش آمنیوسنتز در سه ماهه دوم
- در صورتی که احتمال نقص ژنتیکی وجود داشته باشد (به دلیل سابقهی بیماریهای ارثی در خانواده) بین هفتهی 15 تا 20 بارداری توصیه میشود تا این آزمایش انجام شود. برخی از بیماریهای ارثی در خانواده که موجب انجام آزمایش آمنیوسنتز میشود عبارتند از: سندرم داون، فیبروز کیستیک، بیماری تای ساکس، اسپینابیفیدا و سایر بیماریهای خطرناک ژنتیکی
- در صورتی که نتایج آزمایشهای غربالگری اولیه موارد مشکوکی از بیماری و یا ناهنجاری در جنین را گزارش کنند انجام آزمایش آمنیوسنتز جهت تائید و یا رد بیماری انجام میشود.
- سن مادر در زمان بارداری بالای 35 سال باشد.
- بیماریهای ژنتیکی مرتبط با جنسیت
دلیل انجام آمنیوسنتز در سه ماهه سوم بارداری
- بررسی بلوغ ریه در مواردی که احتمال زایمان زودرس وجود دارد
- عفونت رحم
- بیماری Rh
آمادگیهای قبل از انجام آمنیوسنتز
- رژیم و یا محدودیت غذایی خاص پیش از انجام این آزمایش لازم نمیباشد.
- در صورتی که به هر نوع دارو، چسب، لاتکس و یا سایر مواد حساسیت دارید پیش از آزمایش به پزشک خود اطلاع دهید.
- تمام داروهای مصرفی تجویز شده توسط پزشک و یا مکملهای غذایی مصرفی را به پزشک خود اطلاع دهید.
- در صورتی که مبتلا به اختلالات خونریزی هستید یا از داروهای رقیق کننده خون استفاده مینمائید به پزشک خود اطلاع دهید.
- سایر دستورالعملهای ارائه شده را به طور کامل انجام دهید.
آیا انجام آمنیوسنتز خطرناک است؟
انجام این آزمایش با خطراتی همراه است که البته برای همه به وجود نمیآید.
- گرفتگی عضلانی
- خونریزی واژینال
- ترشح مایع آمنیوتیک از محل سوراخ ایجاد شده جهت دریافت نمونه
- سقط جنین
- زایمان زودرس
خطر سقط جنین پس از انجام آزمایش امنیوسنتز در سهماههی دوم بارداری کمتر از 1 درصد میباشد که تقریبا مشابه خطر سقط طبیعی در این دوره میباشد.
نتیجهگیری
این اقدام تشخیصی در چارچوب استانداردهای پزشکی، امکان دسترسی به دادههای دقیق تر را فراهم میکند و جایگاه ویژهای در مراقبتهای پیش از تولد دارد. انجام آن تحت شرایط مناسب، میتواند نقش مهمی در ارتقای کیفیت پایش بارداری ایفا کند. تفسیر صحیح نتایج، بخش جدایی ناپذیر از اثربخشی این فرآیند محسوب میشود.
