تشخیص جفت پایین در بارداری یکی از مواردی است که ممکن است در سونوگرافیهای دوران بارداری مشاهده شود و برای مادر سؤالهای زیادی ایجاد کند. بسیاری از زنان پس از دیدن عبارت جفت پایین در گزارش سونوگرافی، بلافاصله نگران زایمان، سلامت جنین یا احتمال خونریزی میشوند؛ در حالی که جفت پایین در بسیاری از موارد یک وضعیت موقتی است و با ادامه رشد رحم، فاصله جفت از دهانه رحم بیشتر میشود.
البته جفت پایین نباید با جفت سر راهی یکسان در نظر گرفته شود. در جفت پایین، لبه جفت به دهانه رحم نزدیک است، اما دهانه رحم را نمیپوشاند. اگر لبه جفت پس از ۱۶ هفتگی کمتر از ۲۰ میلیمتر از دهانه داخلی رحم فاصله داشته باشد، در گروه جفت پایین قرار میگیرد؛ اگر جفت به دهانه داخلی رحم برسد یا آن را بپوشاند، وضعیت متفاوتی مطرح میشود. بنابراین، تشخیص جفت پایین در یک سونوگرافی بهتنهایی برای پیشبینی وضعیت نهایی بارداری کافی نیست و پیگیری محل جفت در ادامه بارداری اهمیت زیادی دارد.
🔸برای انجام مشاوره با دکتر سعیده شاهعلی بهترین متخصص پریناتولوژی با شماره ۰۲۱۸۸۵۴۰۲۶۷ تماس بگیرید.🔸
جفت پایین در بارداری
جفت پایین به وضعیتی گفته میشود که جفت در بخش پایینی رحم قرار گرفته و لبه آن فاصله کمی با دهانه داخلی رحم دارد. در سونوگرافی فاصله بین لبه پایین جفت و دهانه داخلی رحم اندازهگیری میشود. اگر این فاصله کمتر از ۲۰ میلیمتر باشد، جفت پایین محسوب میشود. این اندازهگیری بهخصوص بعد از هفته ۱۶ بارداری اهمیت دارد. جفت پایین ممکن است در سونوگرافی اواسط بارداری دیده شود، اما این تشخیص به این معنا نیست که جفت تا زمان زایمان در همان محل باقی خواهد ماند. رشد رحم در ادامه بارداری باعث افزایش فاصله جفت از دهانه رحم میشود.
به همین دلیل، در بسیاری از مادرانی که در سونوگرافی میانی بارداری جفت پایین دارند، در بررسیهای بعدی دیگر جفت در موقعیت پایین قرار ندارد. برخی مطالعات نشان میدهد که حدود ۹ مورد از هر ۱۰ مورد جفت پایین مشاهده شده در سونوگرافی ۲۰ هفتگی، در بررسی بعدی دیگر پایین باقی نمیمانند.
آیا جفت پایین در ماه های اول حاملگی خطرناک است؟
در بسیاری مواقع در سونوگرافی 18 هفته اعلام میکنند که جفت پایین است و مادران نگران شده و با اسنترس رو به رو میشوند زیرا در این زمان بهترین متخصص پریناتولوژی استراحت مطلق به مادر میدهد. درواقع در سونوگرافی 18 هفته یا همان غربالگری که جفت پایین باشد اما خونریزی وجود نداشته باشد، جای نگرانی ندارد. زمانی که فاصله جفت تا دهانه رحم کم است، یعنی زمانی که این فاصله کمتر از 2 سانتی متر باشد. زمانی که در ماه های بالاتر رحم بزرگ شود، جفت به سمت بالا کشیده میشود. بنابراین اگر در این زمان خونریزی و علائم این چنینی نداشتید، نیاز به استراحت مطلق نداشته و در رابطه با این مسئله نیازی به نگرانی برایتان وجود ندارد.
علت های جفت پایین در بارداری
اگر در ابتدای بارداری با این مسئله رو به رو باشید و حتی خونریزی و یا لکه بینی ناشی از آن داشته باشید، یعنی باید بدانید که خطراتی ممکن است جنین شما را تهدید کند. در ادامه به برخی از دلایل پایین آمدن جفت در بارداری اشاره خواهیم داشت:
- گاهی حتی مادر با نشانه هایی مثل لکه بینی در بارداری مواجه میشود که بعد از آن به دکتر زنان خود جهت معاینه مراجعه میکند.
به طور کلی دلیل مشخصی برای جفت پایین در بارداری مشخص نیست اما عوامل بسیاری در افزایش این مشکل موثر هستند.. سن بالای مادران نیز در این امر ناخوشایند تاثیر کذار است. به طور کلی توصیه میشود از قبل اقدام برای بارداری تحت نظر بهترین متخصص پریناتولوژی در تهران قرار داشته باشید که با وجود این مشکلات با چالش و نگرانی و اضطراب رو به رو نشوید.
مهم است بدانید که پایین آمدن جفت در بارداری به تنهایی نمیتواند تشخیص دقیقی در خصوص آغاز زایمان یا وضعیت نهایی جفت جنین ارائه کند. در هر صورت، اگر احساس میکنید جفت جنین به طور نادرست یا در زمان نامناسب پایین آمده است یا نگرانی خاصی در مورد وضعیت جفت جنین دارید، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید تا ارزیابی دقیقتری انجام دهد و راهنمایی لازم را ارائه دهد.
علائم جفت پایین در بارداری چیست؟
جفت پایین در بارداری علامت مشخصی ایجاد نمیکند و در بسیاری از مادران، این وضعیت بهطور اتفاقی در سونوگرافی مشخص میشود. به همین دلیل ممکن است مادر هیچ درد، فشار یا علامت خاصی نداشته باشد اما در گزارش سونوگرافی مشخص شود که جفت در قسمت پایینی رحم قرار گرفته و فاصله کمی با دهانه رحم دارد.
در برخی موارد، لکهبینی یا خونریزی واژینال همراه با جفت پایین دیده میشود؛ با این حال، هر خونریزی در بارداری ناشی از پایین بودن جفت نیست و باید علت آن توسط پزشک بررسی شود. شدت خونریزی نیز میتواند متفاوت باشد و نباید صرفاً بر اساس مقدار خونریزی درباره بیخطر بودن آن تصمیم گرفت.
یکی دیگر از نکات مهم این است که جفت پایین ممکن است در ابتدا هیچ علامتی نداشته باشد و با ادامه رشد رحم، فاصله آن از دهانه رحم بیشتر شود. بنابراین، تشخیص جفت پایین در سونوگرافی بهخصوص در ماههای میانی بارداری، بهتنهایی به معنی باقی ماندن این وضعیت تا زمان زایمان نیست. اگر در دوران بارداری خونریزی واژینال، درد شکم، انقباضهای رحمی یا هر علامت غیرطبیعی دیگری دارید، بهتر است موضوع را با پزشک یا متخصص پریناتولوژی در میان بگذارید و زمان بررسی بعدی جفت را نیز طبق توصیه پزشک پیگیری کنید.
جفت پایین با جفت سر راهی چه تفاوتی دارد؟
این دو اصطلاح نباید به جای یکدیگر استفاده شوند.
در جفت پایین، لبه جفت به دهانه رحم نزدیک است، اما الزاماً آن را نمیپوشاند. در جفت سر راهی، جفت به دهانه داخلی رحم میرسد یا آن را به صورت کامل یا جزئی میپوشاند و به همین دلیل میتواند مسیر زایمان را مسدود کند. این تفاوت برای تصمیمگیری درباره ادامه بارداری و روش زایمان بسیار مهم است. بنابراین اگر در گزارش سونوگرافی عبارت «Low-lying placenta» نوشته شده است، نباید بدون بررسی فاصله دقیق جفت از دهانه رحم آن را به معنای جفت سر راهی تلقی کرد.
خطرات جفت پایین در بارداری
جفت پایین همیشه به معنای بارداری پرخطر یا مشکل جدی نیست. اهمیت این وضعیت بیشتر به این بستگی دارد که جفت در ادامه بارداری چه فاصلهای از دهانه رحم داشته باشد. اگر در سونوگرافیهای بعدی مشخص شود جفت از دهانه رحم فاصله گرفته است، نگرانی مربوط به پایین بودن جفت نیز کاهش پیدا میکند. اما اگر جفت همچنان در قسمت پایینی رحم باقی بماند، احتمال خونریزی در ادامه بارداری یا هنگام زایمان افزایش مییابد و روش زایمان باید بر اساس وضعیت نهایی جفت تعیین شود.
راه های درمان پایین بودن جفت در بارداری
به طور کلی باید بدانید که برای درمان این مشکل، هیچ راهی وجود ندارد و مادر باید در این زمان و البته اگر که متخصص زنان تجویز کند، استراحت مطلق داشته باشد. زمانی که خونریزی وجود نداشته باشد، نیاز نیست که استراحت مطلق داشته باشید. به طور کلی درواقع شما باید زیر نظر یک پریناتولوژ ماهر، این مشکل را کنترل کنید.
- سعی کنید از زمانی که جفت پایین در بارداری برای شما تشخیص داده شد، از انجام فعالیت های سنگین و … خودداری کنید. به هیچ وجه به باشگاه نروید و فعالیت های ورزشی انجام ندهید.
- در برخی موارد دکتر زنان به شما اعلام میکند که باید از این زمان تا انتهای زایمان از برقراری رابطه جنسی خودداری کنید تا مشکل را بیشتر نکنید.
- یکی از مسائلی که در حفطظ موقعیت جنین بسیار تاثیرگذار است، داشتن آرامش و عدم استرس است که باید حتما در راس توجه قرار بگیرد.
- مهمترین نکته اینکه شخص باردار باید به طور کلی زیر نظر پزشک زنان باشد و در صورتی که با جفت پایین در بارداری مواجه است باید بیشتر به چکاپ های دوره ای خود اهیت دهد.
جفت پایین در بارداری بعدی هم تکرار میشود؟
داشتن سابقه جفت سر راهی میتواند احتمال بروز مجدد آن را افزایش دهد، اما به معنی قطعی بودن تکرار در بارداری بعدی نیست. اگر سابقه جفت سر راهی، سزارین یا جراحی رحم دارید، بهتر است در بارداری بعدی محل جفت در سونوگرافیهای روتین با دقت بررسی شود.
چه زمانی جفت پایین یک اورژانس محسوب میشود؟
خونریزی قابل توجه در بارداری یک علامت هشدار جدی است. اگر خونریزی ناگهانی یا زیاد دارید، یا خونریزی همراه با درد شدید، انقباضهای منظم، ضعف، سرگیجه یا احساس ناخوشی است، باید فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. در جفت سر راهی، خونریزی میتواند شدید باشد و به همین دلیل، سرعت دریافت مراقبت پزشکی اهمیت زیادی دارد.
جفت پایین خودبهخود بالا میرود؟
در بیشتر موارد، فاصله جفت از دهانه رحم با رشد رحم افزایش پیدا میکند. از نظر علمی بهتر است به جای عبارت جفت بالا میرود گفته شود که موقعیت لبه جفت نسبت به دهانه رحم تغییر میکند و جفت از مسیر دهانه رحم فاصله میگیرد. این اتفاق یکی از دلایل اصلی است که پزشک پس از مشاهده جفت پایین در سونوگرافی اواسط بارداری، به جای تصمیمگیری فوری درباره نوع زایمان، پیگیری سونوگرافی را توصیه میکند. بر اساس دادههای مورد استناد RCOG، بیش از ۹۰ درصد جفتهایی که در میانه بارداری بهعنوان جفت پایین ثبت شدهاند، تا حدود ۳۷ هفتگی دیگر در وضعیت جفت پایین باقی نمیمانند.
احتمال بالا رفتن جفت پایین چقدر است؟
احتمال برطرف شدن جفت پایین به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمیتوان برای تمام زنان یک درصد ثابت تعیین کرد. سن بارداری هنگام تشخیص، فاصله لبه جفت از دهانه رحم، محل جفت و سابقه سزارین میتوانند در روند پیگیری اهمیت داشته باشند. با این حال، نکته امیدوارکننده این است که بیشتر موارد جفت پایین تشخیص داده شده در سونوگرافی میانی بارداری در ادامه دیگر پایین باقی نمیمانند. به همین دلیل، مشاهده جفت پایین در سونوگرافی هفته ۲۰ نباید بهتنهایی باعث نگرانی درباره سزارین یا مشکلات زمان زایمان شود.
جفت پایین در سونوگرافی هفته ۲۰ یعنی چه؟
در سونوگرافی آنومالی یا بررسی دقیق جنین، محل قرارگیری جفت نیز بررسی میشود. اگر لبه جفت در این مرحله به دهانه رحم نزدیک باشد، ممکن است در گزارش عبارت Low-lying placenta درج شود. این یافته بیشتر به معنای نیاز به پیگیری است تا یک تشخیص قطعی برای زمان زایمان. طبق مطالعات جدید، در صورت مشاهده جفت پایین، سونوگرافی پیگیری در حدود ۳۲ هفتگی توصیه میشود و این بررسی شامل سونوگرافی ترانسواژینال است.
جفت پایین نیاز به استراحت مطلق دارد؟
وجود جفت پایین به این معنی نیست که همه مادران باید استراحت مطلق داشته باشند. میزان فعالیت مناسب به شرایط هر فرد بستگی دارد. اگر مادر سابقه خونریزی، انقباض رحمی یا سایر عوامل خطر داشته باشد، پزشک ممکن است محدودیتهایی را توصیه کند. بنابراین استراحت مطلق نباید بهعنوان یک نسخه عمومی برای تمام زنان دارای جفت پایین معرفی شود. مهمتر از استراحت خودسرانه، پیگیری منظم، توجه به علائم هشدار و رعایت توصیههای اختصاصی پزشک است.
رابطه جنسی در جفت پایین ممنوع است؟
پاسخ این سؤال برای همه زنان یکسان نیست. اگر جفت پایین باشد اما مادر هیچ خونریزی یا علامت هشداردهندهای نداشته باشد، پزشک بر اساس وضعیت دقیق جفت و بارداری درباره محدودیت فعالیت جنسی تصمیم میگیرد. در صورت وجود خونریزی یا شرایطی که احتمال خونریزی را افزایش دهد، ممکن است پزشک توصیه کند تا زمان مشخصی از رابطه جنسی و دخول واژینال خودداری شود. بنابراین بهتر است مادر دارای جفت پایین، بهجای استفاده از توصیههای عمومی اینترنتی، محدودیتهای فعالیت جنسی را از پزشک خود دریافت کند.
اگر جفت پایین دارم و خونریزی کردم چه کنم؟
در صورت خونریزی در بارداری، منتظر نمانید که خونریزی خودبهخود متوقف شود. اگر قبلاً جفت پایین برای شما تشخیص داده شده است، موضوع را به پزشک یا مرکز درمانی اطلاع دهید. در صورت خونریزی شدید، درد، انقباضهای منظم، ضعف یا سرگیجه، مراجعه فوری به مرکز درمانی ضروری است.
جفت پایین باعث زایمان زودرس میشود؟
خود جفت پایین در همه زنان باعث زایمان زودرس نمیشود. اما اگر جفت پایین باقی بماند و باعث خونریزی یا عوارض دیگر شود، احتمال تولد پیش از ۳۷ هفته افزایش پیدا میکند. در مواردی که خطر زایمان زودرس وجود داشته باشد، پزشک ممکن است بر اساس سن بارداری و شرایط مادر و جنین، اقدامات لازم مانند تجویز کورتیکواستروئید برای کمک به بلوغ ریه جنین را در نظر بگیرد.
جفت پایین روی رشد جنین تأثیر میگذارد؟
جفت پایین بهتنهایی به معنای اختلال رشد جنین نیست. بسیاری از زنان دارای جفت پایین، بارداری خود را با رشد طبیعی جنین ادامه میدهند. با این حال، پزشک در طول مراقبت های بارداری شرایط مادر، رشد جنین و وضعیت جفت را بررسی میکند تا اگر عامل دیگری وجود داشت، به موقع شناسایی شود.توصیه میشود در صورت وجود جفت پایین برای مراقبت های بارداری به بهترین متخصص پریناتولوژی دکتر سعیده شاه علی مراجعه کنید.
آیا جفت پایین باعث سزارین میشود؟
تشخیص جفت پایین در هفتههای میانی بارداری به معنی سزارین قطعی نیست. تصمیم درباره روش زایمان به وضعیت جفت در هفتههای پایانی بستگی دارد. اگر جفت در بررسیهای نهایی همچنان بسیار نزدیک دهانه رحم باشد یا دهانه رحم را درگیر کند، ممکن است سزارین بهعنوان گزینه ایمنتر توصیه شود. در مقابل، اگر جفت به اندازه کافی از دهانه رحم فاصله گرفته باشد، بسته به سایر شرایط مادر و جنین، امکان زایمان واژینال وجود خواهد داشت.
فاصله جفت از دهانه رحم برای زایمان چقدر باید باشد؟
فاصله لبه جفت از دهانه داخلی رحم یکی از معیارهای مهم در تصمیمگیری برای زایمان است. در منابع بالینی، فاصله کمتر از ۲۰ میلیمتر بهعنوان جفت پایین تعریف میشود. اگر در اواخر بارداری این فاصله همچنان کمتر از ۲۰ میلیمتر باشد، بسته به شرایط بالینی، سزارین گزینه ایمنتری در نظر گرفته میشود. اگر فاصله بیش از ۲۰ میلیمتر باشد، امکان بررسی زایمان واژینال وجود دارد. البته این عدد به تنهایی جایگزین ارزیابی کامل متخصص نیست و تصمیم نهایی باید با توجه به محل دقیق جفت، سابقه خونریزی و سایر شرایط بارداری گرفته شود.
جفت پایین و سابقه سزارین چه ارتباطی دارند؟
سابقه سزارین یکی از عواملی است که احتمال مشکلات مربوط به محل جفت را افزایش میدهد. اگر جفت پایین در فردی مشاهده شود که قبلاً سزارین داشته است، پزشک ممکن است محل جفت و ناحیه اسکار رحم را با دقت بیشتری بررسی کند. این موضوع اهمیت دارد زیرا جفت پایین همراه با اسکار قبلی رحم احتمال اختلالات چسبندگی جفت را مطرح میکند و در چنین شرایطی ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا میکند. متخص زنان بر شناسایی زودهنگام زنان در معرض خطر Placenta Accreta Spectrum و ارجاع موارد پرخطر به تیمهای تخصصی تأکید دارد.
