اغلب مادران با واژهی سونوگرافی در حین بارداری آشنایی دارند، سونوگرافی به عنوان یکی از اولین تستهای غربالگری جهت بررسی هرگونه ناهنجاری در جنین به کار میرود، از طریق سونوگرافی میتوانید تصاویر زندهای از جنین خود مشاهده نمائید و جنسیت او را تشخیص دهید، سونوگرافیهای ۳ بعدی و ۴ بعدی قابلیتهای بسیاری در بررسی رشد جنین دارند اما شاید کمتر با واژهی سونوگرافی داپلر و دلیل انجام آن آشنا باشید، در ادامهی این مقاله به توضیحاتی در مورد سونوگرافی داپلر و دلایل انجام آن میپردازیم.
سونوگرافی داپلر چیست؟
سونوگرافی داپلر یکی از روشهای تخصصی تصویربرداری است که برای بررسی جریان خون بین مادر، جفت و جنین انجام میشود. این آزمایش با استفاده از امواج صوتی، سرعت و جهت حرکت خون را در عروق مختلف اندازهگیری میکند و اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت خونرسانی و اکسیژنرسانی به جنین در اختیار پزشک قرار میدهد.در مواردی که مادر ممکن است دچار مشکلاتی مانند پره اکلامپسی باشد و عوارض آن منجر به اثرات نامطلوب بر عملکرد جفت شود انجام این سونوگرافی پیشنهاد میشود.
دریافت نوبت سونوگرافی داپلر: ۰۲۱۸۸۵۴۰۲۶۷
برخلاف سونوگرافیهای معمول بارداری که بیشتر برای ارزیابی رشد و ساختار بدن جنین انجام میشوند، سونوگرافی داپلر بر عملکرد گردش خون تمرکز دارد. این موضوع به پزشک کمک میکند تا مشکلات احتمالی مربوط به جفت، بند ناف یا عروق جنینی را زودتر تشخیص دهد و اقدامات درمانی لازم را انجام دهد.
سونوگرافی داپلر به چه دلایلی انجام میشود؟
سونوگرافی داپلر در بارداری به بررسی کیفیت خونرسانی به جنین میپردازد. در طول دوران بارداری، جنین برای رشد طبیعی به دریافت مداوم اکسیژن و مواد مغذی نیاز دارد. هرگونه اختلال در عملکرد جفت یا عروق خونی سلامت جنین را تحت تأثیر قرار میدهد.در ادامه برخی دلایل انجام سونوگرافی داپلر را بیان میکنیم.
- بررسی ضربان قلب جنین
- دیابت یا فشار خون بالا در مادر
- اندازهگیری انقباضات زایمان
- تولد نوزاد با وزن کمتر از نرمال طی بارداری قبلی
- سقط جنین در اواخر بارداری یا مرده زایی در بارداریهای قبلی
- بررسی سلامت و رشد کودک (در مواردی که رشد جنین متناسب با سن بارداری نمیباشد).
- کاهش حرکات جنین (زمانی که مادر متوجه کاهش حرکات جنین شود جهت برطرف کردن نگرانیهای مادر و بررسی هرگونه اختلال موجود، سونوگرافی داپلر پیشنهاد می شود).
- بارداریهای دوقلو (در مواردی که نشانههایی از سندرم انتقال خون دو قلوها وجود دارد).
- نتایج مشکوک در غربالگریهای اولیه که بیانگر مشکلاتی در جفت و عدم رشد نوزاد باشد.
آمادگی قبل از سونوگرافی داپلر بارداری
در اغلب موارد سونوگرافی داپلر بارداری نیاز به آمادگی خاصی ندارد. مادر باردار میتواند رژیم غذایی و فعالیتهای روزمره خود را ادامه دهد، مگر اینکه پزشک توصیه دیگری داشته باشد. پوشیدن لباس راحت و همراه داشتن نتایج آزمایشها و سونوگرافیهای قبلی به ارزیابی دقیقتر وضعیت بارداری کمک میکند. همچنین بهتر است مادر پیش از انجام سونوگرافی آرامش خود را حفظ کند تا شرایط بررسی با دقت بیشتری انجام شود.
سونوگرافی داپلر چگونه انجام میشود؟
سونوگرافی داپلر میتواند همراه با سونوگرافی معمولی انجام شود، اکثر سونوگرافیهای عملکرد داپلر را نیز دارند و تجهیزاتی که برای هر دو سونوگرافی به کار برده میشود یکسان میباشد.
پس از اینکه روی تخت مخصوص دراز کشیدید باید لباس خود را در ناحیه شکم باز نمائید (بهتر است پیش از حضور در مرکز سونوگرافی لباسهایی بپوشید که به راحتی در ناحیه شکم باز میشوند مانند بلوز و شلوار یا لباسهای دو تیکه)
سپس مقداری ژل روی ناحیه شکم شما اعمال میشود و یک پروپ روی پوست شکم حرکت میکند. پروپ امواج صوتی را ارسال مینماید، امواج صوتی در برخورد با گلبولهای صوتی بازتاب پیدا مینمایند و تصاویر روی مانیتور ارائه میشود. با سونوگرافی داپلر گلبولهای قرمز خون در مسیری که از بند ناف به سمت بدن جنین در حرکت است مورد ارزیابی قرار میگیرد، هم چنین جریان سیستم گردش خون بدن جنین توسط سونوگرافی داپلر قابل بررسی میباشد.
سونوگرافی داپلر فقط چند دقیقه طول میکشد و همان طور که گفته شد میتوانید آن را در حین سونوگرافی معمولی انجام دهید.
سونوگرافی داپلر بارداری در چه هفتهای انجام میشود؟
زمان انجام سونوگرافی داپلر به شرایط مادر و جنین بستگی دارد. بیشترین کاربرد سونوگرافی داپلر در سه ماهه سوم بارداری است؛ زمانی که رشد جنین سرعت بیشتری پیدا میکند و نیاز به بررسی دقیقتر وضعیت جفت و گردش خون افزایش مییابد. در برخی موارد نیز ممکن است این آزمایش چندین بار در طول بارداری تکرار شود تا تغییرات وضعیت جنین به دقت تحت نظر قرار گیرد.در بارداریهای طبیعی معمولاً نیازی به انجام روتین این آزمایش وجود ندارد، اما در بارداریهای پرخطر پزشک ممکن است از هفتههای 24 تا 28 بارداری به بعد آن را درخواست کند.
مزایای سونوگرافی داپلر
انجام سونوگرافی داپلر برای بررسی سلامت بارداری وجنین بسیار مهم است. در ادامه برخی از مزایای انجام این سونوگرافی را بیان خواهیم کرد.
- غیر تهاجمی و ایمن برای مادر و جنین
- کمک به شناسایی زودهنگام مشکلات جدی برای مادر و جنین
- افزایش دقت در تصمیمگیریهای پزشکی
- پایش مداوم سلامت جنین در بارداریهای پرخطر
عوارض جانبی سونوگرافی داپلر
یکی از نگرانیهای رایج مادران باردار، احتمال بروز عوارض ناشی از سونوگرافی داپلر است. خوشبختانه این روش تشخیصی از امواج صوتی با فرکانس بالا استفاده میکند و برخلاف روشهایی مانند رادیوگرافی یا سیتیاسکن، هیچگونه اشعه یونیزان تولید نمیکند. به همین دلیل، در صورت انجام بر اساس توصیه پزشک و توسط مراکز درمانی معتبر، سونوگرافی داپلر به عنوان روشی ایمن برای بررسی وضعیت سلامت جنین و جفت شناخته میشود.
بر اساس مطالعات انجامشده، تاکنون شواهد علمی معتبری مبنی بر اینکه سونوگرافی داپلر باعث آسیب به جنین، افزایش احتمال ناهنجاریهای مادرزادی یا ایجاد اختلال در روند رشد جنین شود، به دست نیامده است. با این حال، مانند هر روش تشخیصی دیگر، استفاده از آن باید تنها در صورت نیاز پزشکی و با رعایت استانداردهای لازم انجام شود تا مدت زمان قرار گرفتن جنین در معرض امواج صوتی به حداقل برسد.
ممکن است برخی مادران هنگام انجام سونوگرافی به دلیل فشار ملایم پروب روی شکم یا پر بودن مثانه، احساس ناراحتی خفیفی داشته باشند، اما این احساس موقتی است و ارتباطی با عملکرد دستگاه یا سلامت جنین ندارد. همچنین پس از پایان سونوگرافی، نیازی به استراحت یا مراقبت خاصی نیست و مادر میتواند فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرد.
نکته مهم این است که انجام مکرر سونوگرافی داپلر بدون تجویز پزشک توصیه نمیشود. اگرچه این روش ایمن است، اما مانند سایر اقدامات پزشکی بهتر است تنها زمانی انجام شود که اطلاعات حاصل از آن در تصمیمگیری برای ادامه مراقبتهای بارداری مؤثر باشد. به همین دلیل، تعداد و زمان انجام سونوگرافی داپلر باید بر اساس شرایط مادر، وضعیت جنین و نظر پزشک متخصص تعیین شود.
انواع سونوگرافی داپلر
سونوگرافی داپلر در بارداری بسته به هدف بررسی و شرایط مادر و جنین، به انواع مختلفی تقسیم میشود. هر یک از این روشها برای ارزیابی بخش خاصی از گردش خون به کار میروند و اطلاعات متفاوتی را در اختیار پزشک قرار میدهند. انتخاب نوع سونوگرافی داپلر بر اساس سن بارداری، نتایج معاینات، وضعیت سلامت مادر و احتمال وجود عوارض بارداری انجام میشود.
سونوگرافی رگهای رحم
رگهای رحم خون را به رحم منتقل مینمایند، در زمان بارداری اندازهی این رگهای کوچک افزایش مییابند تا مواد مغذی و اکسیژن به میزان لازم به جفت برسد، سونوگرافی داپلر از رگهای رحم به بررسی عملکرد این رگها میپردازد. اگر خون کافی به جفت نرسد، جفت نمیتواند عملکرد مناسبی داشته باشد و این اختلال نارسایی جفت نامیده میشود. نارسایی جفت منجر به بروز عوارضی برای مادر و جنین میشود. در صورتی که جنین مواد مغذی و اکسیژن را از طریق بند ناف دریافت نکند محدودیت رشد داخل رحمی ایجاد شده و مادر در معرض پره اکلامپسی قرار میگیرد.
داپلر شریان مغزی میانی جنین (Middle Cerebral Artery Doppler)
نیز برای بررسی خونرسانی به مغز جنین انجام میشود. این نوع سونوگرافی در شرایطی مانند کمخونی جنین، محدودیت رشد داخل رحمی یا کاهش اکسیژنرسانی اهمیت زیادی دارد. تغییر الگوی جریان خون در این شریان میتواند نشاندهنده تلاش بدن جنین برای محافظت از مغز در برابر کمبود اکسیژن باشد.
سونوگرافی داپلر بند ناف
زمانی که رشد کودک کم است، یا مایع آمنیوتیک اطراف او از حد نرمال کمتر یا بیشتر است و هم چنین در مواردی که دوقلو دارید داپلر بند ناف پیشنهاد میشود.
در این سونوگرافی جریان خون از جفت به جنین از طریق بند ناف مورد بررسی قرار میگیرد. در صورتی که مورد مشکوکی در این سونوگرافی مشاهده شود سونوگرافی داپلر جهت بررسی جریان خون در مغز و آئورت نوزاد انجام خواهد شد.
در برخی موارد ممکن است پزشک از شما بخواهد که هر دو هفته یک اسکن داپلر انجام دهید. انجام چندین بارهی سونوگرافی برای شما و جنین شما هیچ گونه خطری در پی ندارد و باید بدانید در برخی موارد عدم انجام این سونوگرافیها ممکن است منجر به مرگ جنین شود بنابراین با انجام به موقع سونوگرافیهای داپلر سلامت جنین خود را همیشه تحت بررسی خواهید داشت، در مواردی با توجه به نتایج سونوگرافی داپلر، متخصص پریناتولوژی توصیه مینماید که زایمان پیش از موعد انجام شود.
سونوگرافی داپلر جفت چه چیزی را نشان میدهد؟
جفت نقش حیاتی در تغذیه و اکسیژنرسانی به جنین دارد. سونوگرافی داپلر جفت میزان خونرسانی از عروق رحمی مادر به جفت را بررسی میکند و مشخص میسازد که آیا جفت عملکرد مناسبی دارد یا خیر.
اگر خونرسانی به جفت کاهش پیدا کند، احتمال بروز مشکلاتی مانند محدودیت رشد جنین، کاهش مایع آمنیوتیک یا زایمان زودرس افزایش مییابد. به همین دلیل بررسی عملکرد جفت در بارداریهای پرخطر اهمیت بسیار زیادی دارد.
سونوگرافی داپلر ضرری دارد؟
سونوگرافی داپلر یکی از ایمنترین روشهای ارزیابی سلامت جنین محسوب میشود و بر پایه امواج صوتی کار میکند. در این روش از اشعه ایکس یا پرتوهای مضر استفاده نمیشود و به همین دلیل خطری برای مادر یا جنین ایجاد نمیکند.
این آزمایش سالهاست در مراکز تخصصی زنان و زایمان مورد استفاده قرار میگیرد و در صورت انجام توسط افراد آموزشدیده، روشی مطمئن برای بررسی وضعیت بارداری به شمار میرود.
سونوگرافی داپلر چگونه به بارداری کمک میکند؟
1.بررسی جریان خون در بند ناف
سونوگرافی داپلر جریان خون بین جفت و جنین از طریق بند ناف را بررسی میکند. اگر جریان خون کافی نباشد، ممکن است جنین دچار محدودیت رشد داخل رحمی (IUGR) شود.
2. ارزیابی خونرسانی به مغز جنین
داپلر میتواند خونرسانی به مغز جنین را ارزیابی کند. در شرایطی که جنین تحت فشار باشد (مثلاً در موارد پرهاکلامپسی یا کمبود اکسیژن)، بدن او خون بیشتری به مغز میفرستد. تشخیص این وضعیت به پزشک کمک میکند تا اقدامات لازم برای حفظ جان جنین را انجام دهد.
3. بررسی عملکرد جفت
جفت سالم برای رشد و تکامل جنین حیاتی است. داپلر با بررسی عروق رحمی (uterine arteries) میتواند نشانههای اولیهی نارسایی جفت را مشخص کند.
4. تشخیص پرهاکلامپسی (مسمومیت بارداری)
در زنان بارداری که در معرض خطر پرهاکلامپسی هستند، سونوگرافی داپلر میتواند جریان خون در عروق رحمی را بررسی کند و اگر اختلالی وجود داشته باشد، خطر را زودتر تشخیص دهد.
5. کمک به تصمیمگیری درباره زمان زایمان
اگر داپلر نشان دهد که جنین دچار افت جریان خون است، ممکن است پزشک تصمیم بگیرد زایمان را زودتر انجام دهد تا از خطر مرگ داخل رحمی جلوگیری شود.
همه مادران باردار به داپلر نیاز دارند؟
خیر، همه مادران باردار به سونوگرافی داپلر نیاز ندارند. سونوگرافی داپلر یک تست تشخیصی تخصصی است که در شرایط خاص توسط پزشک تجویز میشود. هدف آن بررسی دقیقتر جریان خون بین مادر، جفت و جنین است تا اطمینان حاصل شود که جنین به اندازه کافی اکسیژن و مواد مغذی دریافت میکند. پزشک ممکن است داپلر را در بارداریهای پرخطر یا موارد خاص تجویز کند، مانند:
- سابقه پرهاکلامپسی (مسمومیت بارداری)
- فشار خون بالا در بارداری
- دیابت بارداری یا دیابت مزمن
- رشد کمتر از حد جنین (IUGR)
- بارداری دوقلو یا چندقلویی
- کاهش حرکات جنین
- سابقه مردهزایی
- ناهنجاریهای جفت یا بند ناف
تفسیر نتیجه سونوگرافی داپلر بارداری
تفسیر نتایج سونوگرافی داپلر بر عهده پزشک متخصص زنان یا رادیولوژیست است. در این گزارش شاخصهای مختلفی مربوط به جریان خون در عروق رحمی، جفت، بند ناف و جنین اندازهگیری میشوند.
نتایج طبیعی نشاندهنده خونرسانی مناسب و دریافت کافی اکسیژن توسط جنین هستند. در مقابل، افزایش مقاومت عروقی یا کاهش جریان خون میتواند هشداری برای وجود مشکلات جفتی یا محدودیت رشد جنین باشد و نیاز به پیگیریهای بیشتر یا مراقبتهای ویژه را مطرح کند.
