سرکلاژ در بارداری و باز شدن آن

شنیدن عبارت سرکلاژ در دوران بارداری ممکن است برای بسیاری از مادران نگران‌کننده باشد، به‌خصوص زمانی که پزشک احتمال باز شدن زودهنگام دهانه رحم را مطرح می‌کند. اما سرکلاژ به معنی وجود قطعی مشکل برای جنین نیست؛ بلکه در شرایط مشخص، روشی برای حمایت از دهانه رحم و کاهش خطر از دست رفتن بارداری در سه‌ماهه دوم یا زایمان زودرس است. در این روش، پزشک با قرار دادن بخیه‌ای مخصوص اطراف دهانه رحم تلاش می‌کند آن را تا زمان مناسب بسته نگه دارد. سرکلاژ برای همه زنان باردار انجام نمی‌شود و تصمیم‌گیری درباره آن به عواملی مانند سابقه بارداری‌های قبلی، طول دهانه رحم در سونوگرافی، وضعیت فعلی سرویکس و وجود یا نبود علائم خاص بستگی دارد.

یکی از نکات مهم این است که کوتاه بودن دهانه رحم به‌تنهایی همیشه به معنی نیاز قطعی به سرکلاژ نیست. در برخی زنان، پزشک پایش دقیق طول سرویکس یا درمان‌های دیگری مانند پروژسترون را در نظر می‌گیرد. بنابراین انتخاب سرکلاژ باید بر اساس شرایط اختصاصی هر بارداری انجام شود.

در ادامه این مقاله توضیح می‌دهیم سرکلاژ دقیقاً چیست، چه کسانی کاندید این روش هستند، سرکلاژ در چه هفته‌ای انجام می‌شود، انواع سرکلاژ چه تفاوتی با یکدیگر دارند، این عمل چگونه انجام می‌شود، آیا بعد از سرکلاژ امکان زایمان طبیعی وجود دارد و چه مراقبت‌ها و علائمی بعد از آن اهمیت بیشتری دارند.

🔸برای دریافت نوبت و مشاوره با دکتر سعیده شاه علی با شماره ۰۲۱۸۸۵۴۰۲۶۷ تماس بگرید.🔸

عمل سرکلاژ در بارداری چیست

سرکلاژ یا دوختن دهانه رحم، یک روش جراحی برای حمایت از دهانه رحم در زنانی است که احتمال باز شدن زودهنگام آن و در نتیجه، سقط دیررس یا زایمان زودرس در آنها بیشتر است. در این روش، پزشک با استفاده از یک نخ مخصوص، اطراف دهانه رحم را بخیه می‌زند تا به بسته ماندن آن در ادامه بارداری کمک شود. سرکلاژ به این معنا نیست که دهانه رحم به طور کامل و غیرقابل تغییر بسته می‌شود؛ هدف، ایجاد حمایت در اطراف دهانه رحم است تا در شرایطی که احتمال کوتاه شدن یا باز شدن زودهنگام آن وجود دارد، بارداری مدت بیشتری ادامه پیدا کند.

سرکلاژ واژینال چگونه انجام می‌شود؟

رایج‌ترین روش سرکلاژ، از طریق واژن انجام می‌شود. بیمار در اتاق عمل قرار می‌گیرد و بسته به شرایط و نظر پزشک و متخصص بیهوشی، از بی‌حسی نخاعی یا بیهوشی عمومی استفاده می‌شود. در سرکلاژ واژینال، پزشک با استفاده از اسپکولوم به دهانه رحم دسترسی پیدا می‌کند و نخ مخصوص را در اطراف آن قرار می‌دهد. سپس نخ محکم و گره زده می‌شود تا از باز شدن زودهنگام دهانه رحم جلوگیری کند. خود عمل در بسیاری از موارد کمتر از یک ساعت طول می‌کشد و بعضی بیماران در همان روز یا صبح روز بعد از بیمارستان مرخص می‌شوند. مدت بستری به شرایط مادر، نوع سرکلاژ و وضعیت بارداری بستگی دارد. گاهی برای مدت کوتاهی پس از عمل، سوند ادراری استفاده می‌شود و ممکن است پزشک برای کاهش احتمال عفونت یا کنترل درد، داروهای لازم را تجویز کند.

سرکلاژ درد دارد؟

در زمان انجام عمل، به دلیل استفاده از بی‌حسی یا بیهوشی، بیمار درد جراحی را احساس نمی‌کند. بعد از عمل ممکن است کمی گرفتگی شکم، احساس فشار لگنی یا لکه‌بینی ایجاد شود. همچنین ترشح قهوه‌ای‌رنگ برای مدت کوتاهی پس از سرکلاژ می‌تواند دیده شود. شدت و مدت علائم بعد از عمل در افراد مختلف متفاوت است و اگر درد شدید، خونریزی قابل توجه، انقباض‌های منظم یا خروج مایع از واژن ایجاد شود، باید سریع با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفت.

انواع سرکلاژ بارداری

سرکلاژ بارداری بر اساس محل قرار گرفتن بخیه، روش دسترسی به دهانه رحم و شرایطی که باعث نیاز به این عمل شده است، به چند شکل انجام می‌شود. دو روش اصلی سرکلاژ از طریق واژن انجام می‌شوند و در شرایط خاص، سرکلاژ از طریق شکم مورد استفاده قرار می‌گیرد. انتخاب روش مناسب به سابقه بارداری، وضعیت دهانه رحم، جراحی‌های قبلی، علت نیاز به سرکلاژ و نظر متخصص طب مادر و جنین بستگی دارد. در ادامه انواع آن را بیان می‌کنیم.

سرکلاژ مک‌دونالد

سرکلاژ مک‌دونالد یکی از روش‌های رایج سرکلاژ واژینال است. در این روش، پزشک از طریق واژن به دهانه رحم دسترسی پیدا می‌کند و نخ مخصوص را در اطراف دهانه رحم قرار می‌دهد و آن را گره می‌زند تا از باز شدن زودهنگام دهانه رحم حمایت کند. این روش برای بسیاری از سرکلاژهای برنامه‌ریزی‌شده مورد استفاده قرار می‌گیرد و زمان انجام آن بر اساس علت سرکلاژ و شرایط مادر تعیین می‌شود؛ بنابراین نمی‌توان یک هفته مشخص را برای تمام موارد مک‌دونالد در نظر گرفت.

سرکلاژ شیرودکار

سرکلاژ شیرودکار نیز از روش‌های سرکلاژ واژینال است. در این تکنیک، بخیه در قسمت بالاتری از دهانه رحم قرار داده می‌شود و روش قرار دادن آن با مک‌دونالد تفاوت دارد. انتخاب بین مک‌دونالد و شیرودکار بر اساس ترجیح بیمار یا یک هفته مشخص از بارداری انجام نمی‌شود. پزشک با توجه به آناتومی دهانه رحم، شرایط بارداری و تجربه جراحی، مناسب‌ترین روش را انتخاب می‌کند.

سرکلاژ شکمی

سرکلاژ شکمی یا Transabdominal Cerclage روش کم‌کاربردتری است که در آن بخیه از طریق شکم در قسمت بالاتری از دهانه رحم قرار می‌گیرد. این روش ممکن است برای زنانی مطرح شود که سرکلاژ واژینال در بارداری قبلی برای آنها موفق نبوده یا به دلیل شرایط آناتومیک، امکان انجام سرکلاژ واژینال وجود ندارد. سرکلاژ شکمی ترجیحاً پیش از بارداری یا در اوایل بارداری انجام می‌شود و تا پایان بارداری باقی می‌ماند. از آنجا که این بخیه از طریق واژن قابل برداشتن نیست، زایمان پس از سرکلاژ شکمی با سزارین برنامه‌ریزی می‌شود.

سرکلاژ اورژانسی یا نجات‌بخش

سرکلاژ اورژانسی زمانی مطرح می‌شود که دهانه رحم در دوران بارداری زودتر از موعد شروع به باز شدن کرده باشد و هنوز شرایطی وجود داشته باشد که انجام بخیه برای ادامه بارداری قابل بررسی باشد. این نوع سرکلاژ با سرکلاژ برنامه‌ریزی‌شده تفاوت دارد؛ زیرا در زمان انجام عمل، دهانه رحم ممکن است تا حدی باز شده باشد. به همین دلیل، خطر عوارض بیشتر است و احتمال موفقیت آن نیز نسبت به سرکلاژ برنامه‌ریزی‌شده کمتر خواهد بود. وجود عفونت، خونریزی، انقباض‌های رحمی یا پارگی کیسه آب از شرایطی است که می‌تواند انجام سرکلاژ را نامناسب کند. تصمیم‌گیری در این وضعیت باید پس از ارزیابی فوری مادر و بارداری توسط متخصص انجام شود.

سرکلاژ شکمی چگونه انجام می‌شود؟

در برخی شرایط، سرکلاژ از طریق واژن امکان‌پذیر نیست یا سابقه سرکلاژ واژینال موفق نبوده است. در این وضعیت ممکن است پزشک سرکلاژ شکمی یا Transabdominal Cerclage را مطرح کند. در این روش، بخیه در قسمت بالاتری از دهانه رحم و از طریق شکم قرار داده می‌شود. این عمل با جراحی باز یا در برخی شرایط با لاپاراسکوپی انجام شود. سرکلاژ شکمی قبل از بارداری یا در اوایل بارداری برنامه‌ریزی می‌شود و برخلاف سرکلاژ واژینال، تا پایان بارداری باقی می‌ماند. انتخاب نوع سرکلاژ به سابقه بارداری‌های قبلی، وضعیت دهانه رحم، سابقه جراحی‌های قبلی و شرایط فعلی بارداری بستگی دارد و نمی‌توان یک روش را برای همه زنان مناسب دانست.

سرکلاژ در چه هفته‌ای از بارداری انجام می‌شود؟

زمان انجام سرکلاژ برای همه زنان یکسان نیست و به علت انجام این عمل، سابقه بارداری‌های قبلی و وضعیت دهانه رحم بستگی دارد. در سرکلاژ برنامه‌ریزی‌شده، این عمل در فاصله ۱۲ تا ۲۴ هفتگی بارداری انجام می‌شود. با این حال، زمان دقیق را نمی‌توان فقط بر اساس هفته بارداری تعیین کرد و شرایط هر مادر باید جداگانه بررسی شود.

سرکلاژ پیشگیرانه در چه هفته‌ای انجام می‌شود؟

اگر پزشک بر اساس سابقه بارداری‌های قبلی احتمال باز شدن زودهنگام دهانه رحم یا زایمان زودرس را بالا بداند، ممکن است سرکلاژ به صورت برنامه‌ریزی‌شده در اوایل سه‌ماهه دوم انجام شود. در این شرایط، هدف این است که قبل از کوتاه شدن یا باز شدن قابل توجه دهانه رحم، حمایت لازم ایجاد شود.

سرکلاژ بر اساس سونوگرافی چه زمانی انجام می‌شود؟

در برخی زنان، به جای انجام سرکلاژ از ابتدای بارداری، طول دهانه رحم با سونوگرافی واژینال در میانه بارداری بررسی می‌شود. اگر دهانه رحم کوتاه شود، پزشک بر اساس طول دهانه رحم، سابقه زایمان زودرس یا سقط جنین و سایر شرایط مادر درباره سرکلاژ تصمیم می‌گیرد. در برخی دستورالعمل‌ها، اندازه کمتر از ۲۵ میلی‌متر در سونوگرافی واژینال بین ۱۶ تا ۲۴ هفتگی، در صورت وجود عوامل خطر مشخص، می‌تواند در تصمیم‌گیری برای سرکلاژ نقش داشته باشد. البته کوتاه بودن دهانه رحم به تنهایی به این معنا نیست که همه زنان به سرکلاژ نیاز دارند؛ در بعضی شرایط، پروژسترون واژینال یا پیگیری دقیق نیز ممکن است مطرح شود.

سرکلاژ اورژانسی تا چند هفتگی انجام می‌شود؟

گاهی دهانه رحم پیش از موعد شروع به باز شدن می‌کند و پزشک پس از بررسی شرایط، انجام سرکلاژ اورژانسی را مطرح می‌کند. این وضعیت با سرکلاژ برنامه‌ریزی‌شده تفاوت دارد، زیرا دهانه رحم ممکن است تا حدی باز شده باشد. سرکلاژ اورژانسی در مقایسه با سرکلاژ برنامه‌ریزی‌شده با خطر بیشتری همراه است و احتمال موفقیت آن نیز کمتر است. اگر انقباض‌های رحمی، خونریزی، عفونت یا پارگی زودرس کیسه آب وجود داشته باشد، ممکن است انجام آن مناسب نباشد. بنابراین نمی‌توان یک هفته مشخص را برای همه انواع سرکلاژ تعیین کرد. پزشک متخصص با توجه به علت سرکلاژ، سابقه بارداری، طول و وضعیت دهانه رحم و علائم فعلی، مناسب‌ترین زمان را مشخص می‌کند.

سرکلاژ برای کاندید زایمان طبیعی

داشتن سرکلاژ به خودی خود به این معنا نیست که مادر باید سزارین شود. در زنانی که سرکلاژ واژینال مانند مک‌دونالد یا شیرودکار دارند، بخیه در اواخر بارداری برداشته می‌شود و پس از آن، در صورت نداشتن مانع دیگری برای زایمان واژینال، امکان زایمان طبیعی وجود دارد. بخیه سرکلاژ واژینال در حدود هفته ۳۶ تا ۳۷ بارداری برداشته می‌شود. اگر پیش از این زمان دردهای زایمانی شروع شود، لازم است مادر بدون تأخیر با مرکز درمانی تماس بگیرد تا بخیه در زمان مناسب برداشته شود؛ زیرا شروع زایمان با وجود بخیه می‌تواند به دهانه رحم آسیب بزند.

سرکلاژ مک‌دونالد مانع زایمان طبیعی می‌شود؟

سرکلاژ مک‌دونالد پس از رسیدن بارداری به زمان مناسب برداشته می‌شود و وجود سابقه این نوع سرکلاژ به تنهایی مانعی برای زایمان واژینال نیست. البته تصمیم نهایی درباره نوع زایمان فقط بر اساس وجود یا عدم وجود سرکلاژ گرفته نمی‌شود. وضعیت مادر و جنین، محل جفت، شرایط دهانه رحم، وضعیت جنین و سایر عوامل بارداری نیز در انتخاب روش زایمان نقش دارند.

با سرکلاژ شیرودکار می‌توان زایمان طبیعی داشت؟

در سرکلاژ شیرودکار نیز اگر بخیه از طریق واژن قرار داده شده باشد، پیش از شروع زایمان برداشته می‌شود. بنابراین این نوع سرکلاژ نیز به تنهایی به معنی نیاز قطعی به سزارین نیست. زمان و نحوه برداشتن بخیه باید توسط پزشک تعیین شود؛ به‌خصوص اگر شرایطی مانند شروع انقباض‌های زایمانی یا پارگی کیسه آب پیش از زمان برنامه‌ریزی‌شده ایجاد شود.

با سرکلاژ شکمی می‌توان زایمان طبیعی داشت؟

سرکلاژ شکمی با سرکلاژهای واژینال تفاوت مهمی دارد. این بخیه در قسمت بالاتری از دهانه رحم قرار می‌گیرد و تا پایان بارداری باقی می‌ماند. به همین دلیل، در صورت وجود سرکلاژ شکمی، سزارین برنامه‌ریزی‌شده برای تولد نوزاد در نظر گرفته می‌شود.بنابراین، اگر هدف مادر داشتن امکان زایمان طبیعی باشد، نوع سرکلاژ و برنامه درمانی باید از ابتدا با توجه به شرایط فردی او انتخاب شود.

موارد تجویز سرکلاژ در بارداری

سرکلاژ برای همه زنانی که احتمال زایمان زودرس یا سقط دارند انجام نمی‌شود. پزشک زمانی این روش را مطرح می‌کند که سابقه بارداری، وضعیت دهانه رحم در سونوگرافی یا معاینه و سایر عوامل خطر نشان دهند که احتمال باز شدن زودهنگام دهانه رحم قابل توجه است.در ادامه برخی از مواردی که پزشک توصیه به سرکلاژ می‌کند بیان شده است.

سابقه سقط یا زایمان زودرس

یکی از موارد مهمی که باعث ارجاع مادر به متخصص و بررسی احتمال سرکلاژ می‌شود، سابقه سقط در سه‌ماهه دوم بارداری یا زایمان زودرس است. همچنین اگر در بارداری قبلی کیسه آب پیش از موعد پاره شده باشد، پزشک ممکن است در بارداری بعدی برنامه دقیق‌تری برای بررسی دهانه رحم در نظر بگیرد. داشتن چنین سابقه‌ای به این معنی نیست که سرکلاژ حتماً انجام خواهد شد؛ بلکه بر اساس جزئیات بارداری قبلی و شرایط بارداری فعلی درباره آن تصمیم‌گیری می‌شود.

کوتاه شدن دهانه رحم در سونوگرافی

در بعضی زنان، طول دهانه رحم در میانه بارداری با سونوگرافی واژینال اندازه‌گیری می‌شود. اگر طول دهانه رحم کوتاه باشد، به‌خصوص در زنانی که سابقه سقط یا زایمان زودرس دارند، ممکن است سرکلاژ یکی از گزینه‌های درمانی باشد. در برخی دستورالعمل‌ها، طول دهانه رحم ۲۵ میلی‌متر یا کمتر در فاصله ۱۶ تا ۲۴ هفتگی، در کنار سابقه مناسب، در تصمیم‌گیری برای سرکلاژ نقش دارد.

باز شدن زودهنگام دهانه رحم

گاهی دهانه رحم بدون شروع زایمان طبیعی، در میانه بارداری شروع به باز شدن می‌کند. اگر این وضعیت در زمان مناسب تشخیص داده شود و شواهدی از عفونت، خونریزی، انقباض‌های رحمی یا پارگی کیسه آب وجود نداشته باشد، پزشک ممکن است سرکلاژ اورژانسی را توصیه کند. این نوع سرکلاژ شرایط متفاوتی با سرکلاژ پیشگیرانه دارد و تصمیم‌گیری درباره آن باید سریع و توسط بهترین متخصص پریناتولوژی انجام شود.

سابقه جراحی یا آسیب دهانه رحم

برخی اقدامات جراحی روی دهانه رحم، از جمله برداشتن بخشی از بافت دهانه رحم با روش‌هایی مانند LLETZ یا کونیزاسیون، می‌توانند احتمال کوتاه شدن دهانه رحم یا زایمان زودرس را در برخی زنان افزایش دهند. با این حال، سابقه چنین جراحی‌ای به تنهایی به معنای نیاز قطعی به سرکلاژ نیست. پزشک با توجه به میزان بافت برداشته‌شده، سابقه بارداری و اندازه‌گیری طول دهانه رحم درباره نیاز به مراقبت بیشتر یا درمان تصمیم می‌گیرد.

آیا رحم دوشاخ به سرکلاژ نیاز دارد؟

رحم دوشاخ به‌تنهایی اندیکاسیون قطعی سرکلاژ نیست. ناهنجاری‌های ساختاری رحم می‌توانند با افزایش خطر برخی عوارض بارداری، از جمله سقط یا زایمان زودرس، همراه باشند؛ اما نوع ناهنجاری، سابقه بارداری و وضعیت دهانه رحم باید به صورت جداگانه بررسی شود. بنابراین در خانمی که رحم دوشاخ دارد، نمی‌توان بر اساس شکل رحم تصمیم گرفت که سرکلاژ انجام شود.

مصرف داروی سقط در گذشته باعث نیاز به سرکلاژ می‌شود؟

مصرف داروی سقط در گذشته به خودی خود دلیل قطعی برای انجام سرکلاژ نیست. تصمیم درباره سرکلاژ بر اساس عواملی مانند سابقه سقط یا زایمان زودرس، وضعیت دهانه رحم، سابقه جراحی یا آسیب دهانه رحم و یافته‌های سونوگرافی گرفته می‌شود. اگر در گذشته سقط یا اقدامی روی رحم و دهانه رحم انجام شده باشد، بهتر است اطلاعات مربوط به آن در اختیار پزشک قرار گیرد تا سابقه پزشکی مادر به طور کامل ارزیابی شود. در نهایت، هدف از بررسی برای سرکلاژ این نیست که یک عامل خطر منفرد پیدا شود؛ بلکه پزشک باید مجموعه‌ای از سوابق و یافته‌های بارداری را در کنار هم قرار دهد تا مشخص شود آیا این روش احتمالاً برای مادر سودمند است یا روش‌هایی مانند پایش طول دهانه رحم و پروژسترون گزینه مناسب‌تری هستند.

آیا کوتاهی دهانه رحم همیشه به سرکلاژ نیاز دارد؟

کوتاه بودن دهانه رحم به تنهایی به این معنی نیست که مادر باید سرکلاژ شود. طول دهانه رحم یکی از عواملی است که پزشک در ارزیابی خطر زایمان زودرس در نظر می‌گیرد، اما تصمیم نهایی به سابقه بارداری، هفته بارداری، میزان کوتاهی دهانه رحم، وضعیت دهانه رحم و وجود یا نبود علائم دیگر بستگی دارد. اندازه‌گیری طول دهانه رحم معمولاً با سونوگرافی واژینال انجام می‌شود؛ زیرا این روش امکان ارزیابی دقیق‌تری از طول دهانه رحم فراهم می‌کند.

اگر طول دهانه رحم کمتر از ۲۵ میلی‌متر باشد چه می‌شود؟

در صورتی که طول دهانه رحم در میانه بارداری کمتر از ۲۵ میلی‌متر باشد، پزشک ابتدا شرایط مادر را به طور کامل بررسی می‌کند. در برخی زنان، به‌خصوص کسانی که سابقه زایمان زودرس یا سقط دارند، سرکلاژ یکی از گزینه‌های درمانی است. اما در شرایط دیگر ممکن است پروژسترون واژینال یا پیگیری منظم طول دهانه رحم انتخاب شود. بنابراین نمی‌توان فقط با دیدن عددی مانند ۲۰ یا ۲۴ میلی‌متر، بدون در نظر گرفتن سایر عوامل، درباره انجام سرکلاژ تصمیم گرفت.

دهانه رحم کوتاه بدون سابقه زایمان زودرس هم نیاز به سرکلاژ دارد؟

لزومی ندارد. در زنی که سابقه زایمان زودرس یا سقط ندارد، کوتاهی دهانه رحم ممکن است با رویکرد متفاوتی مدیریت شود و در بعضی موارد پروژسترون واژینال و پایش دقیق ترجیح داده می‌شود. به همین دلیل، نتیجه سونوگرافی باید در کنار سابقه پزشکی مادر تفسیر شود، نه به صورت یک عدد مستقل.

اگر دهانه رحم باز شده باشد چه کار باید کرد؟

باز شدن دهانه رحم با کوتاه بودن آن تفاوت دارد. اگر دهانه رحم در سه‌ماهه دوم بدون شروع زایمان باز شده باشد، پزشک ممکن است در شرایط خاص سرکلاژ اورژانسی را بررسی کند. البته این تصمیم به وجود یا نبود عفونت، خونریزی، انقباض‌های رحمی و پارگی کیسه آب نیز بستگی دارد. در صورت وجود این مشکلات، ممکن است سرکلاژ گزینه مناسبی نباشد. بنابراین، کوتاهی دهانه رحم، باز شدن دهانه رحم و سابقه زایمان زودرس سه موضوع مرتبط اما متفاوت هستند و نمی‌توان برای هر سه یک نسخه درمانی واحد در نظر گرفت.

فواید عمل سرکلاژ در بارداری

هدف اصلی سرکلاژ، حمایت از دهانه رحم در زنانی است که احتمال باز شدن زودهنگام آن و در نتیجه سقط یا زایمان زودرس در آنها بیشتر است. شواهد موجود نشان می‌دهد که سرکلاژ در افراد منتخب خطر زایمان زودرس و سقط را کاهش می‌دهد؛ اما میزان فایده آن به علت انجام سرکلاژ و شرایط هر بارداری بستگی دارد. در ادامه برخی از فواید آن را بیان می‌کنیم

کمک به ادامه بارداری تا سن مناسب‌

باز شدن زودهنگام دهانه رحم یکی از عواملی است که باعث پایان بارداری می‌شود. سرکلاژ با ایجاد حمایت در اطراف دهانه رحم، به حفظ بسته ماندن آن کمک می‌کند و در زنان مناسب ممکن است باعث شود بارداری مدت بیشتری ادامه پیدا کند.

کاهش احتمال سقط

در زنانی که سابقه سقط در سه‌ماهه دوم داشته‌اند یا در معرض خطر باز شدن زودهنگام دهانه رحم هستند، سرکلاژ یکی از روش‌های کاهش احتمال تکرار این مشکل است. البته نتیجه به علت سقط قبلی و شرایط بارداری فعلی بستگی دارد و سرکلاژ از تمام انواع سقط جلوگیری نمی‌کند.

کاهش خطر زایمان زودرس

یکی از اهداف مهم سرکلاژ، کاهش احتمال زایمان پیش از موعد در گروهی از زنان است که خطر مشخصی برای زایمان زودرس دارند. این فایده به این معنا نیست که سرکلاژ می‌تواند از تمام موارد زایمان زودرس جلوگیری کند؛ زیرا زایمان زودرس دلایل مختلفی دارد و ممکن است حتی با وجود بخیه نیز رخ دهد.

ایجاد فرصت بیشتر برای رشد جنین

اگر سرکلاژ بتواند از باز شدن زودهنگام دهانه رحم جلوگیری کند، ادامه بارداری فرصت بیشتری برای رشد جنین فراهم می‌کند. اهمیت این موضوع به‌خصوص در مواردی است که احتمال تولد نوزاد در هفته‌های پایین بارداری وجود دارد؛ زیرا هرچه تولد زودرس‌ باشد، احتمال مشکلات مرتبط با نارس بودن بیشتر است.

سرکلاژ در بارداری چه عوارضی دارد؟

سرکلاژ مانند هر عمل جراحی دیگری با احتمال بروز عوارض همراه است، اما میزان این خطر برای همه افراد یکسان نیست و به نوع سرکلاژ، زمان انجام آن و شرایط دهانه رحم بستگی دارد. پزشک پیش از عمل، فواید احتمالی سرکلاژ را در برابر خطرات آن برای هر مادر بررسی می‌کند. در ادامه برخی از این موارد بیان شده است.

خونریزی بعد از سرکلاژ

لکه‌بینی یا مقدار کمی خونریزی واژینال در یکی دو روز اول بعد از سرکلاژ ممکن است ایجاد شود. این حالت همیشه نشانه مشکل جدی نیست، اما خونریزی شدید یا ادامه‌دار نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

عفونت

عفونت یکی از عوارض احتمالی هر عمل جراحی است و سرکلاژ نیز از این نظر استثنا نیست. عفونت در محل بخیه یا نواحی اطراف آن ایجاد می‌شود و در صورت بروز علائمی مانند ترشح بدبو یا سبزرنگ، تب یا احساس ناخوشی باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.

آسیب به دهانه رحم یا مثانه

در زمان قرار دادن بخیه، احتمال آسیب به بافت‌های اطراف وجود دارد. آسیب به دهانه رحم یا مثانه از عوارض شناخته‌شده سرکلاژ است، هرچند شایع نیست.

پارگی زودرس کیسه آب

یکی دیگر از عوارض احتمالی، پاره شدن زودهنگام کیسه آب است. در صورتی که پس از سرکلاژ احساس خروج مایع از واژن ایجاد شود، نباید آن را ترشح طبیعی بارداری در نظر گرفت و لازم است مادر برای بررسی به مرکز درمانی مراجعه کند.

احتمال ادامه داشتن خطر زایمان زودرس

سرکلاژ خطر زایمان زودرس را در افراد کاهش می‌دهد، اما نمی‌تواند از تمام موارد زایمان زودرس جلوگیری کند. بنابراین حتی پس از موفقیت‌آمیز بودن عمل نیز ممکن است بارداری زودتر از موعد به پایان برسد.

عوارض سرکلاژ اورژانسی بیشتر است

اگر دهانه رحم پیش از انجام عمل باز شده باشد و سرکلاژ به صورت اورژانسی انجام شود، خطر عوارض بیشتر از سرکلاژ برنامه‌ریزی‌شده است و احتمال موفقیت نیز پایین‌تر است. به همین دلیل، سرکلاژ اورژانسی فقط در شرایط خاص و پس از بررسی دقیق مادر، وضعیت دهانه رحم، کیسه آب و احتمال عفونت انجام می‌شود.

اگر هنگام شروع زایمان بخیه هنوز باقی مانده باشد چه می‌شود؟

اگر دردهای منظم زایمانی شروع شود یا کیسه آب در حالی که بخیه هنوز وجود دارد پاره شود، باید سریع با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفت. باقی ماندن بخیه هنگام پیشرفت زایمان به دهانه رحم آسیب وارد می‌کند و ممکن است لازم باشد بخیه در اسرع وقت برداشته شود. بنابراین شناخت علائم هشدار بعد از سرکلاژ به اندازه مراقبت‌های معمول پس از عمل اهمیت دارد.

بعد از سرکلاژ چه مراقبت‌هایی لازم است؟

مراقبت‌های بعد از سرکلاژ به شرایط مادر، نوع سرکلاژ و نظر پزشک بستگی دارد. در یکی دو روز اول ممکن است کمی لکه‌بینی یا ترشح قهوه‌ای‌رنگ وجود داشته باشد و توصیه می‌شود مادر در این مدت بیشتر استراحت کند تا اثرات عمل و بی‌حسی یا بیهوشی برطرف شود. پس از بهبودی اولیه، در صورتی که پزشک محدودیت خاصی تعیین نکرده باشد، لازم نیست مادر تمام دوران بارداری را در تخت بگذراند. استراحت مطلق به‌طور معمول بعد از سرکلاژ توصیه نمی‌شود. میزان فعالیت باید متناسب با وضعیت بارداری و برنامه‌ای باشد که پزشک برای مادر تعیین کرده است.

بعد از سرکلاژ باید استراحت مطلق کرد؟

برخلاف تصور رایج، سرکلاژ به این معنا نیست که مادر باید تا پایان بارداری در تخت بماند. پس از دوره کوتاه استراحت اولیه، در صورت پایدار بودن شرایط، فعالیت‌های روزمره می‌تواند طبق نظر پزشک ادامه پیدا کند. البته در بعضی بارداری‌ها به دلیل وجود عوامل دیگری مانند کوتاهی قابل توجه دهانه رحم، انقباض‌ها یا سابقه زایمان زودرس، پزشک ممکن است محدودیت‌های مشخصی برای فعالیت، کار یا رابطه جنسی در نظر بگیرد. این محدودیت‌ها باید بر اساس شرایط همان مادر تعیین شوند و برای همه یکسان نیستند.

بعد از سرکلاژ چه ترشحاتی طبیعی است؟

لکه‌بینی یا ترشح قهوه‌ای خفیف در یکی دو روز اول بعد از عمل ممکن است دیده شود. برای کنترل خونریزی بهتر است از پد بهداشتی استفاده شود و در صورت ادامه‌دار شدن یا شدید شدن خونریزی، پزشک در جریان قرار گیرد. ترشح بدبو یا سبزرنگ طبیعی محسوب نمی‌شود و نیاز به بررسی از نظر عفونت دارد.

بعد از سرکلاژ چه زمانی می‌توان فعالیت‌های روزمره را شروع کرد؟

زمان بازگشت به فعالیت به نوع عمل و وضعیت مادر بستگی دارد. پس از برطرف شدن اثرات بیهوشی یا بی‌حسی و سپری شدن دوره اولیه استراحت، بسیاری از زنان می‌توانند به تدریج فعالیت‌های معمول خود را از سر بگیرند. با این حال، فعالیت سنگین، بلند کردن اجسام سنگین یا ورزش شدید نباید بدون هماهنگی با پزشک انجام شود؛ به‌خصوص اگر مادر علاوه بر سرکلاژ، مشکل دیگری در بارداری داشته باشد.

رابطه جنسی بعد از سرکلاژ مجاز است؟

سرکلاژ به خودی خود به این معنا نیست که رابطه جنسی تا پایان بارداری ممنوع است. با این حال، زمان مناسب برای شروع رابطه به وضعیت مادر و علت انجام سرکلاژ بستگی دارد. اگر پزشک به دلیل شرایط خاص بارداری محدودیتی برای رابطه جنسی تعیین کرده باشد، این توصیه باید رعایت شود. در غیر این صورت، پس از بهبودی اولیه و زمانی که مادر احساس راحتی دارد، درباره زمان مناسب رابطه می‌توان از پزشک خود سؤال کرد. مهم است که مادر بداند مراقبت بعد از سرکلاژ فقط به استراحت محدود نمی‌شود؛ پیگیری‌های پزشکی و توجه سریع به علائم هشدار نیز بخش مهمی از مراقبت هستند.

برای سرکلاژ بارداری به چه پزشکی باید مراجعه کنیم؟

تصمیم‌گیری درباره انجام سرکلاژ نیاز به بررسی دقیق سابقه بارداری، وضعیت دهانه رحم، طول سرویکس و شرایط فعلی مادر دارد. به همین دلیل، مراجعه به متخصص طب مادر و جنین (پریناتولوژی) برای ارزیابی دقیق ضرورت سرکلاژ و انتخاب روش مناسب اهمیت دارد. برای بررسی و مشاوره تخصصی در زمینه سرکلاژ بارداری می‌توانید به دکتر سعیده شاه علی، متخصص پریناتولوژی مراجعه کنید. ایشان با بررسی شرایط بارداری، سابقه سقط یا زایمان زودرس، نتایج سونوگرافی و وضعیت دهانه رحم، درباره نیاز به سرکلاژ و مناسب‌ترین روش درمانی تصمیم‌گیری می‌کنند. اگر سابقه سقط دیررس، زایمان زودرس، کوتاهی یا باز شدن دهانه رحم، جراحی قبلی روی دهانه رحم یا سرکلاژ در بارداری قبلی داشته‌اید، بهتر است ارزیابی تخصصی را به تعویق نیندازید.