اغلب مادران با واژهی سونوگرافی در حین بارداری آشنایی دارند، سونوگرافی به عنوان یکی از اولین تستهای غربالگری جهت بررسی هرگونه ناهنجاری در جنین به کار میرود، از طریق سونوگرافی میتوانید تصاویر زندهای از جنین خود مشاهده نمائید و جنسیت او را تشخیص دهید، سونوگرافیهای ۳ بعدی و ۴ بعدی قابلیتهای بسیاری در بررسی رشد جنین دارند اما شاید کمتر با واژهی سونوگرافی داپلر و دلیل انجام آن آشنا باشید، در ادامهی این مقاله به توضیحاتی در مورد سونوگرافی داپلر و دلایل انجام آن میپردازیم.
سونوگرافی داپلر چیست؟
سونوگرافی داپلر نوعی سونوگرافی است که از امواج صوتی به منظور بررسی جریان خون جفت، بند ناف، بخشهایی از بدن جنین و رگهای خونرسان به رحم استفاده مینماید. در مواردی که مادر ممکن است دچار مشکلاتی مانند پره اکلامپسی باشد و عوارض آن منجر به اثرات نامطلوب بر عملکرد جفت شود انجام این سونوگرافی پیشنهاد میشود.
در واقع اسکن داپلر جریان خون در بند ناف و قسمتهای مختلف و اعضا حیاتی بدن کودک مانند مغز و قلب را اندازهگیری مینماید. از طریق این سونوگرافی پزشک میتواند به بررسی توزیع اکسیژن و مواد مغذی از طریق جفت بپردازد.
سونوگرافی داپلر به چه دلایلی انجام میشود؟
- بررسی ضربان قلب جنین
- دیابت یا فشار خون بالا در مادر
- اندازهگیری انقباضات زایمان
- تولد نوزاد با وزن کمتر از نرمال طی بارداری قبلی
- سقط جنین در اواخر بارداری یا مرده زایی در بارداریهای قبلی
- بررسی سلامت و رشد کودک (در مواردی که رشد جنین متناسب با سن بارداری نمیباشد).
- کاهش حرکات جنین (زمانی که مادر متوجه کاهش حرکات جنین شود جهت برطرف کردن نگرانیهای مادر و بررسی هرگونه اختلال موجود، سونوگرافی داپلر پیشنهاد می شود).
- بارداریهای دوقلو (در مواردی که نشانههایی از سندرم انتقال خون دو قلوها وجود دارد).
- نتایج مشکوک در غربالگریهای اولیه که بیانگر مشکلاتی در جفت و عدم رشد نوزاد باشد.
سونوگرافی داپلر چگونه انجام میشود؟
سونوگرافی داپلر میتواند همراه با سونوگرافی معمولی انجام شود، اکثر سونوگرافیهای عملکرد داپلر را نیز دارند و تجهیزاتی که برای هر دو سونوگرافی به کار برده میشود یکسان میباشد.
پس از اینکه روی تخت مخصوص دراز کشیدید باید لباس خود را در ناحیه شکم باز نمائید (بهتر است پیش از حضور در مرکز سونوگرافی لباسهایی بپوشید که به راحتی در ناحیه شکم باز میشوند مانند بلوز و شلوار یا لباسهای دو تیکه)
سپس مقداری ژل روی ناحیه شکم شما اعمال میشود و یک مبدل روی پوست شکم حرکت مینماید. مبدل امواج صوتی را ارسال مینماید، امواج صوتی در برخورد با گلبولهای صوتی بازتاب پیدا مینمایند و تصاویر روی مانیتور ارائه میشود. با سونوگرافی داپلر گلبولهای قرمز خون در مسیری که از بند ناف به سمت بدن جنین در حرکت است مورد ارزیابی قرار میگیرد، هم چنین جریان سیستم گردش خون بدن جنین توسط سونوگرافی داپلر قابل بررسی میباشد.
سونوگرافی داپلر فقط چند دقیقه طول میکشد و همان طور که گفته شد میتوانید آن را در حین سونوگرافی معمولی انجام دهید.
مزایای سونوگرافی داپلر
- غیر تهاجمی و ایمن برای مادر و جنین
- کمک به شناسایی زودهنگام مشکلات جدی
- افزایش دقت در تصمیمگیریهای پزشکی
- پایش مداوم سلامت جنین در بارداریهای پرخطر
عوارض جانبی سونوگرافی داپلر
مانند سونوگرافیهای معمولی انجام سونوگرافی داپلر زمانی که توسط یک پزشک متخصص انجام شود کاملاً ایمن بوده و هیچ گونه عارضهی جانبی ندارد، با این حال سونوگرافی داپلر فقط زمانی پیشنهاد میشود که پزشک دلایل قاطعی جهت انجام آن در دست داشته باشد.
انواع سونوگرافی داپلر
سونوگرافی داپلر دارای انواع مختلفی میباشد که در ادامه بیان خواهیم کرد:
سونوگرافی رگهای رحم
رگهای رحم خون را به رحم منتقل مینمایند، در زمان بارداری اندازهی این رگهای کوچک افزایش مییابند تا مواد مغذی و اکسیژن به میزان لازم به جفت برسد، سونوگرافی داپلر از رگهای رحم به بررسی عملکرد این رگها میپردازد. اگر خون کافی به جفت نرسد، جفت نمیتواند عملکرد مناسبی داشته باشد و این اختلال نارسایی جفت نامیده میشود. نارسایی جفت منجر به بروز عوارضی برای مادر و جنین میشود. در صورتی که جنین مواد مغذی و اکسیژن را از طریق بند ناف دریافت نکند محدودیت رشد داخل رحمی ایجاد شده و مادر در معرض پره اکلامپسی قرار میگیرد.
سونوگرافی داپلر بند ناف
زمانی که رشد کودک کم است، یا مایع آمنیوتیک اطراف او از حد نرمال کمتر یا بیشتر است و هم چنین در مواردی که دوقلو دارید داپلر بند ناف پیشنهاد میشود.
در این سونوگرافی جریان خون از جفت به جنین از طریق بند ناف مورد بررسی قرار میگیرد. در صورتی که مورد مشکوکی در این سونوگرافی مشاهده شود سونوگرافی داپلر جهت بررسی جریان خون در مغز و آئورت نوزاد انجام خواهد شد.
در برخی موارد ممکن است پزشک از شما بخواهد که هر دو هفته یک اسکن داپلر انجام دهید. انجام چندین بارهی سونوگرافی برای شما و جنین شما هیچ گونه خطری در پی ندارد و باید بدانید در برخی موارد عدم انجام این سونوگرافیها ممکن است منجر به مرگ جنین شود بنابراین با انجام به موقع سونوگرافیهای داپلر سلامت جنین خود را همیشه تحت بررسی خواهید داشت، در مواردی با توجه به نتایج سونوگرافی داپلر، متخصص پریناتولوژی توصیه مینماید که زایمان پیش از موعد انجام شود.
سونوگرافی داپلر ضرری دارد؟
سونوگرافی داپلر یک روش کاملا بیخطر و غیرتهاجمی است که از امواج صوتی با فرکانس بالا برای بررسی جریان خون در رگها استفاده میکند و برخلاف روشهای تصویربرداری که از اشعه ایکس یا مواد رادیواکتیو بهره میبرند، هیچ تابش مضر یا اشعهای ندارد. بنابراین، برای بیشتر افراد از جمله زنان باردار، کودکان و بزرگسالان بدون نگرانی قابل انجام است. البته، مانند هر روش پزشکی، انجام سونوگرافی داپلر باید توسط پزشک متخصص و در صورت نیاز توصیه شود تا از کاربرد صحیح و ایمن آن اطمینان حاصل شود.
سونوگرافی داپلر چگونه به بارداری کمک میکند؟
بررسی جریان خون در بند ناف
سونوگرافی داپلر جریان خون بین جفت و جنین از طریق بند ناف را بررسی میکند. اگر جریان خون کافی نباشد، ممکن است جنین دچار محدودیت رشد داخل رحمی (IUGR) شود.
2. ارزیابی خونرسانی به مغز جنین
داپلر میتواند خونرسانی به مغز جنین را ارزیابی کند. در شرایطی که جنین تحت فشار باشد (مثلاً در موارد پرهاکلامپسی یا کمبود اکسیژن)، بدن او خون بیشتری به مغز میفرستد. تشخیص این وضعیت به پزشک کمک میکند تا اقدامات لازم برای حفظ جان جنین را انجام دهد.
3. بررسی عملکرد جفت
جفت سالم برای رشد و تکامل جنین حیاتی است. داپلر با بررسی عروق رحمی (uterine arteries) میتواند نشانههای اولیهی نارسایی جفت را مشخص کند.
4. تشخیص پرهاکلامپسی (مسمومیت بارداری)
در زنان بارداری که در معرض خطر پرهاکلامپسی هستند، سونوگرافی داپلر میتواند جریان خون در عروق رحمی را بررسی کند و اگر اختلالی وجود داشته باشد، خطر را زودتر تشخیص دهد.
5. کمک به تصمیمگیری درباره زمان زایمان
اگر داپلر نشان دهد که جنین دچار افت جریان خون است، ممکن است پزشک تصمیم بگیرد زایمان را زودتر انجام دهد تا از خطر مرگ داخل رحمی جلوگیری شود.
همه مادران باردار به داپلر نیاز دارند؟
خیر، همه مادران باردار به سونوگرافی داپلر نیاز ندارند. سونوگرافی داپلر یک تست تشخیصی تخصصی است که در شرایط خاص توسط پزشک تجویز میشود. هدف آن بررسی دقیقتر جریان خون بین مادر، جفت و جنین است تا اطمینان حاصل شود که جنین به اندازه کافی اکسیژن و مواد مغذی دریافت میکند.
پزشک ممکن است داپلر را در بارداریهای پرخطر یا موارد خاص تجویز کند، مانند:
- سابقه پرهاکلامپسی (مسمومیت بارداری)
- فشار خون بالا در بارداری
- دیابت بارداری یا دیابت مزمن
- رشد کمتر از حد جنین (IUGR)
- بارداری دوقلو یا چندقلویی
- کاهش حرکات جنین
- سابقه مردهزایی
- ناهنجاریهای جفت یا بند ناف
