بارداری دو قلویی به ویژه در دوقلوهای همسانی که یک جفت مشترک دارند، در برخی موارد با عوارض خاصی همراه میباشد. یکی از این عوارض نادر اما مهم، سندرم TAPS یا Twin Anemia Polycythemia Sequence است. این سندرم به دلیل انتقال نامتعادل خون بین دو جنین از طریق ارتباطات عروقی بسیار کوچک در جفت ایجاد میشود و سلامت هر دو جنین را تحت تاثیر قرار میدهد. در سندرم TAPS یکی از جنین ها دچار کمخونی شدید شده و جنین دیگر با افزایش غیرطبیعی گلبول های قرمز خون مواجه میشود. تشخیص زودهنگام و مدیریت مناسب این وضعیت نقش مهمی در کاهش خطرات بارداری و بهبود پیامدهای جنینی دارد.
دریافت نوبت از دکتر سعیده شاه علی: ۰۲۱۸۸۵۴۰۲۶۷
سندرم TAPS چیست؟
سندرم TAPS نوعی اختلال گردش خون در بارداریهای دوقلویی تک جفتی است که در آن انتقال تدریجی و مزمن خون از یک جنین به جنین دیگر رخ میدهد. برخلاف برخی دیگر از عوارض بارداری دوقلویی، در این سندرم اختلاف قابل توجهی در حجم مایع آمنیوتیک دو جنین مشاهده نمیشود و همین موضوع تشخیص آن را دشوارتر میکند. در این بیماری، جنین اهداکننده خون به تدریج دچار کم خونی میشود، در حالی که جنین گیرنده خون با افزایش تعداد گلبولهای قرمز و غلظت بالای خون مواجه خواهد شد. این تفاوت مشکلات متعددی برای رشد و سلامت هر دو جنین ایجاد میکند.
سندرم TAPS چگونه ایجاد میشود؟
علت اصلی بروز سندرم TAPS وجود ارتباطات عروقی بسیار کوچک در جفت مشترک دوقلوها است. این ارتباطات اجازه میدهند مقدار کمی خون به صورت مداوم از یک جنین به جنین دیگر منتقل شود. اگرچه حجم انتقال خون در هر لحظه کم است، اما تداوم این روند در طول زمان باعث ایجاد اختلاف قابل توجه در وضعیت خونی دو جنین میشود. این سندرم به صورت خودبهخودی رخ میدهد یا پس از درمان لیزری سندرم انتقال خون دوقلو به دوقلو ایجاد میشود. در برخی موارد، ارتباطات عروقی بسیار کوچک پس از جراحی لیزر باقی میمانند و زمینه را برای بروز TAPS فراهم میکنند.
تفاوت سندرم TAPS و سندرم انتقال خون دوقلو به دوقلو
سندرم TAPS و سندرم انتقال خون دوقلو به دوقلو یا TTTS هر دو در بارداری های دوقلویی تک جفتی دیده میشوند، اما تفاوتهای مهمی با یکدیگر دارند. در TTTS حجم زیادی از خون بین دو جنین منتقل میشود و اختلاف قابل توجهی در میزان مایع آمنیوتیک مشاهده میشود. در مقابل، در سندرم TAPS انتقال خون آهسته تر و مزمن تر است و اغلب تغییر محسوسی در حجم مایع آمنیوتیک وجود ندارد. به همین دلیل تشخیص TAPS بیشتر بر پایه بررسی جریان خون جنین ها و آزمایش های تخصصی سونوگرافی انجام میشود.
چه بارداریهایی در معرض خطر سندرم TAPS هستند؟
این سندرم تقریبا به طور اختصاصی در بارداریهای دوقلویی مونوکوریونیک یا تک جفتی رخ میدهد. در این نوع بارداری، هر دو جنین از یک جفت مشترک تغذیه میکنند و امکان وجود ارتباطات عروقی میان آن ها وجود دارد. احتمال بروز سندرم TAPS در بارداری های دوقلویی دارای جفت های جداگانه بسیار ناچیز است. همچنین بارداریهایی که سابقه درمان لیزری برای TTTS دارند، نیازمند مراقبت و پایش دقیق تری از نظر احتمال بروز این عارضه هستند.
علائم سندرم TAPS در دوران بارداری
سندرم TAPS علائم مشخصی برای مادر ایجاد نمیکند و در اغلب موارد از طریق سونوگرافی های تخصصی تشخیص داده میشود. به همین دلیل بسیاری از زنان باردار تا زمان انجام بررسی های تخصصی از وجود این مشکل آگاه نمیشوند. در موارد پیشرفته کاهش رشد یکی از جنین ها، تغییرات در حرکات جنینی یا نشانه های مرتبط با کم خونی شدید جنین مشاهده میشود. با این حال، تشخیص قطعی نیازمند ارزیابی دقیق توسط متخصص طب مادر و جنین است.
تاثیر سندرم TAPS بر جنین اهداکننده
جنینی که خون خود را از دست میدهد به تدریج دچار کم خونی میشود. کاهش تعداد گلبول های قرمز اکسیژن رسانی به بافتهای بدن را مختل کرده و رشد طبیعی جنین را تحت تاثیر قرار میدهد. در موارد شدید، کمخونی منجر به نارسایی قلبی، اختلال رشد داخل رحمی یا حتی مرگ جنین میشود. به همین دلیل تشخیص سریع و مداخله به موقع اهمیت زیادی دارد.
تأثیر سندرم TAPS بر جنین گیرنده
جنینی که خون بیشتری دریافت میکند دچار افزایش تعداد گلبولهای قرمز یا پلی سیتمی میشود. این وضعیت باعث غلیظ شدن خون شده و گردش خون طبیعی را مختل میکند. افزایش غلظت خون خطر بروز مشکلات قلبی، اختلال در خون رسانی به اندامها و آسیب به برخی بافت ها را افزایش میدهد. در موارد شدید، این وضعیت سلامت و بقای جنین را تهدید میکند.
تشخیص سندرم TAPS
تشخیص سندرم TAPS با استفاده از سونوگرافی داپلر انجام میشود. پزشک با اندازه گیری سرعت جریان خون در شریان مغزی میانی هر دو جنین نشانه های کم خونی یا پلی سیتمی را شناسایی میکند. اختلاف قابل توجه در نتایج داپلر دو جنین یکی از مهم ترین معیارهای تشخیصی این بیماری محسوب میشود. علاوه بر این، پس از تولد نیز بررسی سطح هموگلوبین و شمارش گلبولهای قرمز تشخیص را تأیید میکند.
مراحل سندرم TAPS
پزشکان برای تعیین شدت بیماری از سیستم های مرحله بندی استفاده میکنند. مراحل اولیه با اختلاف محدود در وضعیت خونی جنینها همراه هستند، اما با پیشرفت بیماری این اختلاف بیشتر میشود و خطر عوارض افزایش مییابد. در مراحل پیشرفته ممکن است علائم نارسایی قلبی، اختلال رشد یا مشکلات شدید خونی در یکی یا هر دو جنین مشاهده شود. تعیین مرحله بیماری در انتخاب روش درمانی مناسب اهمیت فراوانی دارد.
درمان سندرم TAPS
روش درمان به شدت بیماری، سن بارداری و وضعیت هر دو جنین بستگی دارد. در موارد خفیف تنها پایش دقیق و سونوگرافیهای مکرر کافی خواهد بود. پزشک وضعیت رشد جنین ها و تغییرات جریان خون را به صورت منظم ارزیابی میکند. در موارد شدیدتر مداخلات درمانی مانند تزریق خون داخل رحمی برای جنین کم خون یا تعویض خون برای جنین مبتلا به پلیسیتمی انجام میشود. این اقدامات با هدف حفظ سلامت جنین ها و کاهش خطر عوارض صورت میگیرند.
درمان لیزری در سندرم TAPS
در برخی موارد، جراحی لیزری عروق ارتباطی جفت به عنوان یک روش درمانی موثر مورد استفاده قرار میگیرد. در این روش، ارتباطات عروقی غیرطبیعی میان دو جنین مسدود میشوند تا انتقال خون متوقف شود. این روش در مراکز تخصصی طب جنین انجام میشود و نیازمند تجهیزات پیشرفته و تیم درمانی مجرب است. موفقیت درمان به زمان تشخیص و شرایط بالینی هر بارداری بستگی دارد.
زمان زایمان در بارداری مبتلا به سندرم TAPS
تصمیم گیری درباره زمان مناسب زایمان به شدت بیماری و وضعیت جنین ها بستگی دارد. در برخی موارد، اگر سن بارداری مناسب باشد و خطر ادامه بارداری بیشتر از خطر زایمان زودرس باشد، پزشک ممکن است زایمان را توصیه کند. هدف اصلی از این تصمیم گیری، حفظ سلامت مادر و کاهش خطرات احتمالی برای هر دو جنین است. به همین دلیل مدیریت بارداری مبتلا به TAPS باید تحت نظر متخصص طب مادر و جنین انجام شود.
