تیروئید در بارداری یکی از مهم ترین موضوعاتی است که مستقیما روی سلامت مادر و رشد جنین تاثیر میگذارد. بسیاری از زنان قبل از بارداری دچار مشکلات تیروئیدی هستند یا برای اولین بار در دوران بارداری با این اختلال روبهرو میشوند. از آنجایی که هورمونهای تیروئید نقش بسیار مهمی در رشد مغز، سیستم عصبی و سلامت عمومی جنین دارند، کنترل این بیماری در دوران بارداری اهمیت بسیار زیادی پیدا میکند.
برای مشاوره در مورد تیروئید در بارداری (کم کاری و پرکاری) با شماره های ۰۲۱۸۸۵۴۰۲۶۷ و ۰۲۱۲۲۸۲۲۳۶۲ ارتباط برقرار نمایید.
در سال های اخیر، اختلالات تیروئید در زنان باردار بیشتر از گذشته مورد توجه پزشکان قرار گرفته است، زیرا تشخیص دیرهنگام این بیماری باعث مشکلاتی مانند سقط جنین، زایمان زودرس یا اختلال رشد جنین میشود. خوشبختانه امروزه با انجام آزمایش های ساده و درمان مناسب، بیشتر زنان مبتلا به تیروئید بارداری سالم و موفقی خواهند داشت.
تیروئید چیست و چرا در بارداری اهمیت دارد؟
غده تیروئید یک غده کوچک پروانهای شکل در قسمت جلوی گردن است که وظیفه تولید هورمون های مهم بدن را بر عهده دارد. این هورمونها سوخت وساز بدن، دمای بدن، ضربان قلب، سطح انرژی و عملکرد بسیاری از اندامها را تنظیم میکنند. در دوران بارداری، بدن مادر برای رشد صحیح جنین به میزان بیشتری از این هورمون ها نیاز دارد.
در سه ماهه اول بارداری، جنین هنوز تیروئید فعالی ندارد و کاملاً به هورمون های تیروئید مادر وابسته است. به همین دلیل اگر مادر دچار کم کاری یا پرکاری تیروئید باشد و این مشکل کنترل نشود، روی رشد مغز و سیستم عصبی جنین اثر منفی میگذارد. به همین علت پزشکان تأکید زیادی بر بررسی تیروئید در دوران بارداری دارند.
TSH نرمال در بارداری چقدر است؟
بسیاری از مادران باردار پس از دریافت جواب آزمایش، این سوال را مطرح میکنند که «TSH نرمال در بارداری چقدر است؟» و آیا عددی که در برگه آزمایش مشاهده میکنند طبیعی محسوب میشود یا خیر. نکته مهم این است که محدوده طبیعی TSH در دوران بارداری با افراد غیر باردار تفاوت دارد. در واقع، تغییرات هورمونی که در این دوران رخ میدهد میتواند روی عملکرد غده تیروئید تأثیر بگذارد و به همین دلیل پزشکان از محدودههای اختصاصی بارداری برای تفسیر نتایج استفاده میکنند. به طور کلی، بسیاری از متخصصان برای سهماهههای مختلف بارداری محدودههای زیر را در نظر میگیرند:
- سه ماهه اول بارداری: حدود ۰٫۱ تا ۲٫۵ میلیواحد در لیتر (mIU/L)
- سه ماهه دوم بارداری: حدود ۰٫۲ تا ۳ میلیواحد در لیتر
- سه ماهه سوم بارداری: حدود ۰٫۳ تا ۳ میلیواحد در لیتر
اگر پیش از بارداری سابقه بیماری تیروئید داشتهاید یا در خانواده شما مشکلات تیروئیدی شایع است، بهتر است آزمایشهای تیروئید را طبق برنامه تعیین شده توسط بهترین پریناتولوژ در تهران انجام دهید.
کمکاری تیروئید در بارداری
کمکاری تیروئید یکی از شایع ترین مشکلات هورمونی در زنان باردار است. در این بیماری، غده تیروئید نمیتواند به اندازه کافی هورمون تولید کند و همین موضوع باعث کند شدن عملکرد طبیعی بدن میشود. برخی زنان قبل از بارداری از بیماری خود اطلاع دارند، اما در بعضی موارد این مشکل برای اولین بار در دوران بارداری تشخیص داده میشود. کمکاری تیروئید در دوران بارداری باید کاملاً تحت کنترل باشد، زیرا عدم درمان آن سلامت مادر و جنین را تهدید میکند. خوشبختانه این بیماری با مصرف دارو و انجام آزمایش های منظم قابل کنترل است و بسیاری از زنان بارداری سالمی را تجربه میکنند.
لووتیروکسین در بارداری
وقتی پزشک مصرف لووتیروکسین را توصیه میکند، اولین سوالی که به ذهن میرسد این است که آیا این دارو برای جنین بیخطر است یا خیر. واقعیت این است که لووتیروکسین یکی از پرمصرفترین و مهمترین داروهایی است که برای درمان کمکاری تیروئید در دوران بارداری تجویز میشود و در بسیاری از موارد، مصرف صحیح آن برای سلامت مادر و جنین ضروری است.
لووتیروکسین در واقع شکل مصنوعی هورمون تیروکسین (T4) است؛ همان هورمونی که بدن به طور طبیعی تولید میکند. به همین دلیل، این دارو جایگزین هورمون کمبود یافته در بدن میشود و به حفظ عملکرد طبیعی تیروئید کمک میکند. پزشکان سالهاست از این دارو برای درمان کمکاری تیروئید در زنان باردار استفاده میکنند و در صورت مصرف تحت نظر پزشک، ایمنی بالایی دارد. برای جذب بهتر دارو، معمولاً توصیه میشود لووتیروکسین صبحها با معده خالی و حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از صبحانه مصرف شود. همچنین بهتر است بین مصرف این دارو و مکملهایی مانند آهن یا کلسیم چند ساعت فاصله وجود داشته باشد، زیرا این مواد میتوانند جذب دارو را کاهش دهند.
میتوان در دوران شیردهی لووتیروکسین مصرف کرد؟
در بیشتر موارد مصرف لووتیروکسین در دوران شیردهی مجاز و ایمن است. بسیاری از مادرانی که قبل از بارداری یا در طول بارداری به کمکاری تیروئید مبتلا بودهاند، پس از زایمان نیز باید مصرف این دارو را ادامه دهند. خوشبختانه مقدار بسیار کمی از لووتیروکسین وارد شیر مادر میشود و این میزان معمولاً به حدی نیست که برای نوزاد مشکلی ایجاد کند.
علائم کمکاری تیروئید در بارداری
تشخیص کمکاری تیروئید در بارداری گاهی دشوار است، زیرا برخی علائم آن با علائم طبیعی بارداری شباهت دارد. به همین دلیل بسیاری از زنان متوجه بیماری خود نمیشوند مگر اینکه آزمایش تیروئید انجام دهند. در ادامه شایعترین علائم کمکاری تیروئید بیان شده است.
- خستگی شدید و دائمی
- خوابآلودگی زیاد
- افزایش وزن غیرطبیعی
- یبوست مکرر
- خشکی پوست
- ریزش مو
- احساس سرما
- کاهش تمرکز
- افسردگی و بیحوصلگی
اگر این علائم شدید باشند یا به مرور بیشتر شوند، پزشک آزمایش تیروئید تجویز میکند.
خطرات کمکاری تیروئید در بارداری
کمکاری تیروئید درمان نشده مشکلات مختلفی برای مادر و جنین ایجاد میکند. شدت این مشکلات به میزان اختلال هورمونی و زمان تشخیص بیماری بستگی دارد. هرچه بیماری زودتر تشخیص داده شود، احتمال جلوگیری از عوارض بیشتر خواهد بود.
یکی از مهم ترین نگرانی ها درباره کم کاری تیروئید، تأثیر آن بر رشد مغزی جنین است. همچنین این بیماری احتمال برخی مشکلات بارداری را افزایش میدهد. مهمترین عوارض کمکاری تیروئید عبارتند از:
- سقط جنین
- زایمان زودرس
- فشار خون بارداری
- کم وزنی نوزاد
- اختلال رشد ذهنی جنین
- کم خونی مادر
- پرهاکلامپسی
به همین دلیل پزشکان زنان مبتلا به کمکاری تیروئید را در طول بارداری دقیق تر تحت نظر قرار میدهند.
پرکاری تیروئید در بارداری
پرکاری تیروئید زمانی اتفاق میافتد که غده تیروئید بیش از حد طبیعی هورمون تولید کند. این بیماری نسبت به کمکاری تیروئید کمتر شایع است، اما در صورت کنترل نشدن خطرات جدی ایجاد میکند. در دوران بارداری، تغییرات هورمونی علائم پرکاری تیروئید را تشدید خواهد کرد. برخی زنان قبل از بارداری به این بیماری مبتلا هستند و برخی دیگر در دوران بارداری متوجه آن میشوند. درمان مناسب و پیگیری پزشکی نقش مهمی در جلوگیری از عوارض این بیماری دارد.
علائم پرکاری تیروئید در بارداری
علائم پرکاری تیروئید به دلیل افزایش فعالیت بدن ایجاد میشوند و باعث خستگی شدید و اختلال در زندگی روزمره مادر میشوند. علائم رایج پرکاری تیروئید شامل موارد زیر است.
- تپش قلب
- اضطراب و استرس شدید
- کاهش وزن یا عدم افزایش وزن مناسب
- تعریق زیاد
- لرزش دست
- عصبی بودن
- بیخوابی
- ضعف عضلات
- احساس گرمای شدید
در برخی موارد، زنان باردار این علائم را طبیعی تصور میکنند و همین موضوع باعث تأخیر در تشخیص بیماری میشود.
خطرات پرکاری تیروئید در بارداری
پرکاری تیروئید کنترلنشده هم برای مادر و هم برای جنین خطرناک خواهد بود. اگر میزان هورمون تیروئید بیش از حد بالا باشد، احتمال بروز مشکلات بارداری افزایش پیدا میکند. مهمترین خطرات پرکاری تیروئید در ادامه بیان شده است.
- زایمان زودرس
- فشار خون بالا
- نارسایی قلبی مادر
- سقط جنین
- وزن کم نوزاد
- اختلال تیروئید در جنین
- جدا شدن جفت
آزمایش تیروئید در بارداری
آزمایش تیروئید یکی از مهمترین آزمایش های دوران بارداری است که برای بررسی عملکرد غده تیروئید انجام میشود. پزشک میزان هورمون TSH را بررسی میکند و در صورت نیاز آزمایش های تکمیلی نیز درخواست میشود. بسیاری از پزشکان توصیه میکنند زنانی که سابقه بیماری تیروئید، ناباروری، سقط مکرر یا بیماری های خودایمنی دارند، حتماً قبل یا اوایل بارداری آزمایش تیروئید انجام دهند. تشخیص زودهنگام اختلالات تیروئید از بسیاری از مشکلات جدی جلوگیری میکند و احتمال بارداری سالم را افزایش میدهد.
درمان تیروئید در بارداری
درمان تیروئید در بارداری باید تحت نظر پزشک انجام شود، زیرا تنظیم دقیق میزان هورمون ها اهمیت بسیار زیادی دارد. مصرف خودسرانه دارو یا قطع ناگهانی آن خطرناک است. برای درمان کمکاری تیروئید معمولاً داروی لووتیروکسین تجویز میشود. این دارو به بدن کمک میکند هورمون مورد نیاز را تأمین کند. در پرکاری تیروئید نیز داروهایی برای کاهش تولید هورمون استفاده میشوند.
تغذیه مناسب برای تیروئید در بارداری
تغذیه سالم تأثیر زیادی بر عملکرد تیروئید دارد و به کنترل بهتر بیماری کمک میکند. زنان باردار مبتلا به تیروئید باید رژیم غذایی متعادل و سرشار از مواد مغذی داشته باشند. ید یکی از مهم ترین مواد مورد نیاز برای تولید هورمون های تیروئید است، اما مصرف بیش از حد آن نیز مضر خواهد بود. به همین دلیل رعایت تعادل اهمیت زیادی دارد.
مواد غذایی مفید
- ماهی
- لبنیات
- تخم مرغ
- مغزها
- سبزیجات تازه
- حبوبات
- غذاهای حاوی ید
مواد غذایی که باید محدود شوند
- فستفود
- غذاهای بسیار شور
- غذاهای فرآوریشده
- نوشابه
- مصرف بیش از حد سویا
مصرف سویا برای تیروئید در بارداری ضرر دارد؟
مصرف متعادل سویا در دوران بارداری برای بیشتر زنان مشکل خاصی ایجاد نمیکند. اما نکته مهم این است که برخی ترکیبات موجود در سویا میتوانند جذب داروهای تیروئید، لووتیروکسین، را کاهش دهند. به همین دلیل پزشکان توصیه میکنند بین مصرف لووتیروکسین و غذاهای حاوی سویا چند ساعت فاصله وجود داشته باشد تا دارو فرصت کافی برای جذب پیدا کند. نکته دیگری که باید در نظر داشت این است که همه محصولات سویا یکسان نیستند. مصرف متعادل موادی مانند شیر سویا، دانه سویا یا توفو در قالب یک رژیم غذایی متنوع معمولا نگرانی خاصی ایجاد نمیکند.
تیروئید روی جنین تأثیر میگذارد؟
هورمونهای تیروئید برای رشد طبیعی مغز و سیستم عصبی جنین ضروری هستند. به همین دلیل اختلالات تیروئید در صورت کنترل نشدن روی رشد ذهنی و جسمی کودک اثر میگذارند. البته اگر بیماری به موقع تشخیص داده شود و مادر تحت درمان قرار گیرد، جنین بدون مشکل رشد میکند و احتمال عوارض بسیار کاهش پیدا میکند.
تیروئید بعد از زایمان
برخی زنان بعد از زایمان دچار مشکلات تیروئیدی میشوند. این وضعیت موقتی است یا نیاز به درمان طولانیمدت خواهد داشت. تغییرات هورمونی بعد از زایمان عملکرد تیروئید را تحت تأثیر قرار میدهند. علائمی مانند خستگی شدید، افسردگی، ریزش مو یا کاهش انرژی بعد از زایمان گاهی به اختلالات تیروئیدی مربوط میباشند و نباید نادیده گرفته شوند.
